GIẢI PHÁP AN TOÀN ĐIỆN CHO CÔNG TÁC BẢO TRÌ NHÀ MÁY VÀ CƠ SỞ CÔNG NGHIỆP

Tổng quan

Công tác bảo trì tại nhà máy điện, trạm biến áp, trang trại điện gió và các cơ sở công nghiệp có hệ thống điện phức tạp thường phát sinh nhiều nguy cơ liên quan đến điện áp dư, dòng điện cảm ứng, dòng điện hồi tiếp, tiếp xúc với thiết bị đang mang điện và làm việc trên cao.

Đối với bộ phận bảo trì, kỹ thuật điện, nhà thầu cơ điện và đơn vị vận hành hệ thống điện, việc kiểm soát các nguy cơ này cần được thực hiện đồng thời với quy trình cô lập nguồn, kiểm tra tình trạng không điện, tiếp địa và lựa chọn phương tiện bảo vệ phù hợp.

TATEKSAFE/SmartMall cung cấp các nhóm thiết bị phục vụ công tác an toàn điện và bảo trì, bao gồm thiết bị phát hiện điện áp, sào phóng điện, dây tiếp địa, bộ tiếp địa và ngắn mạch di động, găng tay và phương tiện cách điện, thiết bị chống rơi, cũng như giải pháp lưu trữ dụng cụ và PPE.

Các thiết bị cần được lựa chọn theo điện áp làm việc, điều kiện môi trường, phương pháp thao tác và yêu cầu kỹ thuật của từng công việc. Việc sử dụng thiết bị an toàn không thay thế cho quy trình vận hành, cô lập năng lượng, kiểm tra không điện và các biện pháp kiểm soát rủi ro tại hiện trường.

1. Các nguy cơ thường gặp trong công tác bảo trì điện

1.1. Điện áp dư và dòng điện cảm ứng

Sau khi thiết bị đã được cô lập khỏi nguồn điện, một số phần tử của hệ thống vẫn có thể tồn tại điện tích hoặc xuất hiện điện áp cảm ứng tùy theo cấu hình hệ thống và điều kiện vận hành.

Các thiết bị như máy biến áp, thanh cái, tủ điện và đường dây có thể là đối tượng cần kiểm tra trước khi tiến hành công việc bảo trì.

Trong trường hợp công việc yêu cầu, thiết bị phải được kiểm tra, phóng điện và tiếp địa theo quy trình kỹ thuật áp dụng cho hệ thống.

Nhóm thiết bị hỗ trợ

• Sào phóng điện.
• Dây tiếp địa.
• Bộ tiếp địa và ngắn mạch di động.
• Kẹp tiếp địa.
• Thiết bị phát hiện và kiểm tra điện áp.

Các thiết bị này được sử dụng như một phần của quy trình kiểm soát năng lượng điện tại hiện trường, không phải là biện pháp thay thế cho việc cô lập nguồn điện.

2. Làm việc trên cao trong khu vực thiết bị điện

Công tác bảo trì nhà máy và hệ thống điện có thể yêu cầu nhân viên tiếp cận:

• Kết cấu thép.
• Cầu thao tác.
• Thang.
• Nền thao tác trên cao.
• Trụ và kết cấu của đường dây.
• Khu vực phía trên thiết bị hoặc máy móc.

Trong những trường hợp có nguy cơ rơi từ trên cao, hệ thống chống rơi phù hợp cần được lựa chọn dựa trên vị trí làm việc, phương án tiếp cận, khoảng không gian phía dưới và yêu cầu của công việc.

Nhóm thiết bị hỗ trợ

• Dây đai và dây an toàn.
• Bộ dây đai toàn thân.
• Thiết bị chống rơi tự thu hồi (SRL).
• Các phụ kiện phục vụ hệ thống chống rơi.

SRL và dây đai phải được sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, cấu hình hệ thống chống rơi và phương án làm việc đã được phê duyệt.

3. Kiểm tra tình trạng không điện

Một bước quan trọng trước khi thực hiện công việc trên thiết bị điện là xác định trạng thái của thiết bị theo quy trình an toàn điện áp dụng tại cơ sở.

Thiết bị phát hiện điện áp có thể được sử dụng để hỗ trợ kiểm tra sự hiện diện của điện áp AC hoặc DC, tùy theo loại thiết bị và phạm vi đo được nhà sản xuất công bố.

Nhóm thiết bị

Thiết bị phát hiện điện áp

Các thiết bị này có thể cung cấp tín hiệu trực quan, âm thanh hoặc các dạng chỉ thị khác tùy từng model.

Khi lựa chọn cần xem xét:

• Dải điện áp.
• AC, DC hoặc cả hai.
• Điện áp danh định của hệ thống.
• Khoảng cách hoặc phương pháp tiếp cận.
• Điều kiện môi trường.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng.
• Yêu cầu kiểm tra và bảo quản của nhà sản xuất.

Thiết bị phát hiện điện áp chỉ nên được sử dụng theo đúng hướng dẫn kỹ thuật của model cụ thể.

4. Phương tiện bảo vệ và cách điện

Trong quá trình thao tác, kiểm tra hoặc bảo trì thiết bị điện, người lao động có thể cần sử dụng các phương tiện bảo vệ cá nhân và thiết bị cách điện phù hợp.

SmartMall hiện phân loại nhóm thiết bị an toàn điện thành các nhóm như thiết bị kiểm tra và phát hiện điện áp, sào cách điện và dụng cụ thao tác, thiết bị tiếp địa – nối đất – ngắn mạch, thiết bị cách điện và che chắn tạm thời, cùng các thiết bị phục vụ thi công và vận hành lưới điện.

Găng tay và ống tay cách điện

Găng tay cách điện và ống tay cách điện được lựa chọn theo cấp điện áp, tiêu chuẩn của sản phẩm và điều kiện công việc.

Khi đưa vào sử dụng cần kiểm tra tình trạng vật lý của sản phẩm, điều kiện bảo quản và yêu cầu kiểm định/thử nghiệm áp dụng cho loại PPE tương ứng.

Không nên sử dụng găng tay hoặc phương tiện cách điện khi phát hiện các dấu hiệu hư hỏng có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ.

5. Thảm cách điện

Thảm cách điện có thể được bố trí tại khu vực thao tác trước tủ điện, bảng điện, thiết bị đóng cắt hoặc các vị trí mà người vận hành cần đứng trong quá trình làm việc.

Việc lựa chọn thảm cần căn cứ vào:

• Điện áp sử dụng.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật của sản phẩm.
• Môi trường sử dụng.
• Kích thước khu vực thao tác.
• Tình trạng bề mặt và vật liệu.
• Yêu cầu kiểm tra, thử nghiệm và bảo quản.

Thảm cách điện là một thành phần trong hệ thống biện pháp bảo vệ và không thay thế các biện pháp cô lập nguồn hoặc quy trình an toàn điện.

6. Sào phóng điện và thiết bị tiếp địa

Đối với công tác bảo trì, một số hệ thống có thể yêu cầu thực hiện phóng điện và tiếp địa trước khi người lao động tiếp cận khu vực làm việc.

Sào phóng điện

Sào phóng điện được sử dụng để hỗ trợ quá trình phóng điện của thiết bị theo quy trình được thiết lập cho hệ thống.

Việc lựa chọn cần xem xét:

• Cấp điện áp.
• Chiều dài sào.
• Kết cấu sào.
• Điều kiện môi trường.
• Đầu thao tác.
• Tiêu chuẩn áp dụng.
• Quy trình phóng điện của đơn vị vận hành.

Dây tiếp địa

Dây tiếp địa và các phụ kiện kẹp được sử dụng để thiết lập kết nối tiếp địa tạm thời theo phương án kỹ thuật.

Thông số cần xem xét có thể bao gồm:

• Tiết diện dây.
• Chiều dài dây.
• Loại vật liệu dẫn điện.
• Kiểu kẹp.
• Khả năng chịu dòng ngắn mạch theo cấu hình cụ thể.
• Điện áp và môi trường sử dụng.

Không nên lựa chọn bộ tiếp địa chỉ dựa trên chiều dài dây hoặc kích thước kẹp; cần đối chiếu với dòng ngắn mạch dự kiến và yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.

7. Bộ tiếp địa và ngắn mạch di động

Bộ tiếp địa và ngắn mạch di động có thể được sử dụng trong các công việc bảo trì, sửa chữa đường dây, trạm điện và thiết bị đóng cắt khi phương án kỹ thuật yêu cầu tiếp địa tạm thời.

Các bộ sản phẩm thường bao gồm:

• Dây dẫn tiếp địa.
• Kẹp pha.
• Kẹp tiếp địa.
• Phụ kiện kết nối.
• Túi hoặc hộp bảo quản tùy cấu hình.

Khi lựa chọn bộ tiếp địa, cần xác định ít nhất:

1. Điện áp hệ thống.
2. Cấu hình pha.
3. Dòng ngắn mạch dự kiến.
4. Thời gian chịu dòng yêu cầu.
5. Điểm đấu nối.
6. Kiểu thiết bị cần tiếp địa.
7. Phương pháp lắp đặt và tháo dỡ.

Thông số của từng bộ phải được đối chiếu với tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất trước khi đưa vào sử dụng.

8. Quản lý, bảo quản PPE và dụng cụ an toàn

Dụng cụ cách điện và PPE có thể bị ảnh hưởng bởi điều kiện bảo quản không phù hợp như độ ẩm, dầu, hóa chất, ánh sáng hoặc tác động cơ học.

Vì vậy, khu vực bảo quản cần được tổ chức để:

• Hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây hư hỏng.
• Phân loại thiết bị theo nhóm.
• Dễ dàng kiểm tra tình trạng trước khi sử dụng.
• Kiểm soát hồ sơ kiểm tra hoặc thử nghiệm.
• Quản lý thời gian sử dụng và tình trạng thiết bị.

Tủ lưu trữ dụng cụ và PPE có thể được sử dụng để tập trung và tổ chức thiết bị tại khu vực bảo trì. Các tính năng cụ thể như kiểm soát môi trường, nhận diện hoặc truy xuất lô sản phẩm cần được xác nhận theo model và cấu hình thực tế.

9. Ứng dụng theo môi trường làm việc

Nhà máy nhiệt điện

Các nhóm thiết bị an toàn điện có thể được sử dụng trong công tác:

• Bảo trì máy phát.
• Bảo trì máy biến áp.
• Kiểm tra hệ thống thanh cái.
• Bảo trì tủ điện và thiết bị đóng cắt.
• Kiểm tra và xử lý theo phương án tiếp địa tạm thời.

Trang trại điện gió và trạm biến áp

Các công việc có thể bao gồm:

• Tiếp cận thiết bị trên cao.
• Bảo trì hệ thống điện.
• Kiểm tra thiết bị đóng cắt.
• Cô lập và tiếp địa theo quy trình.
• Làm việc trên kết cấu và thang tiếp cận.

Do đặc thù làm việc trên cao, thiết bị chống rơi cần được lựa chọn đồng thời với phương án tiếp cận và kết cấu của vị trí làm việc.

Nhà máy công nghiệp

Các giải pháp có thể được áp dụng cho:

• Bảo trì thiết bị điện.
• Đại tu máy móc.
• Công việc tại khu vực cáp.
• Bảo trì tủ điện.
• Công tác trong khu vực hạn chế tiếp cận.

Trong môi trường công nghiệp, thiết bị an toàn điện cần được tích hợp với quy trình cô lập năng lượng và kiểm soát công việc của nhà máy.

Ứng phó sự cố

Trong tình huống sự cố điện hoặc dừng thiết bị khẩn cấp, các thiết bị như máy dò điện áp, sào thao tác, thiết bị tiếp địa và phương tiện PPE có thể được sử dụng tùy theo quy trình ứng phó của từng cơ sở.

Việc sử dụng phải do nhân sự được đào tạo và được phân công thực hiện.

10. Tiêu chuẩn và hồ sơ kỹ thuật

Tài liệu nguồn đề cập đến các hệ thống tiêu chuẩn IEC, EN và ASTM đối với các nhóm sản phẩm liên quan. Tuy nhiên, tiêu chuẩn áp dụng không giống nhau cho mọi sản phẩm.

Do đó, khi lập hồ sơ mua hàng hoặc hồ sơ kỹ thuật dự án, cần xác định tiêu chuẩn theo từng model cụ thể thay vì sử dụng một tuyên bố chung cho toàn bộ danh mục.

Hồ sơ có thể bao gồm, tùy sản phẩm và yêu cầu dự án:

• Tài liệu kỹ thuật.
• Chứng nhận phù hợp.
• Báo cáo thử nghiệm.
• Hồ sơ kiểm tra.
• Thông tin vật liệu.
• Hồ sơ truy xuất lô sản phẩm.
• Tài liệu hướng dẫn sử dụng và bảo quản.

Các tài liệu như CE, COC, báo cáo thử nghiệm hoặc chứng nhận của bên thứ ba chỉ nên được công bố khi có hồ sơ tương ứng cho sản phẩm/model cụ thể.

11. Truy xuất và quản lý hồ sơ thiết bị

Đối với các dự án bảo trì và hệ thống điện có yêu cầu quản lý thiết bị chặt chẽ, việc lưu trữ thông tin theo mã sản phẩm, số lô và hồ sơ thử nghiệm có thể hỗ trợ công tác kiểm tra và quản lý tài sản an toàn.

Một hệ thống quản lý có thể bao gồm:

Cách quản lý cụ thể cần phù hợp với hệ thống quản lý an toàn và bảo trì của từng doanh nghiệp.

12. Lựa chọn thiết bị theo yêu cầu kỹ thuật

Đối với khách hàng doanh nghiệp, việc lựa chọn thiết bị an toàn điện nên bắt đầu từ yêu cầu công việc thay vì chỉ từ tên sản phẩm.

Một số thông tin nên được xác định trước khi yêu cầu báo giá:

Đối với thiết bị cách điện

• Điện áp hệ thống.
• Cấp cách điện yêu cầu.
• Tiêu chuẩn áp dụng.
• Kích thước.
• Điều kiện môi trường.

Đối với thiết bị phát hiện điện áp

• AC/DC.
• Dải điện áp.
• Phương pháp phát hiện.
• Vị trí và khoảng cách thao tác.
• Điều kiện sử dụng.

Đối với bộ tiếp địa

• Điện áp hệ thống.
• Số pha.
• Dòng ngắn mạch.
• Thời gian chịu dòng.
• Kiểu điểm đấu nối.
• Loại kẹp.

Đối với thiết bị chống rơi

• Chiều cao làm việc.
• Vị trí neo.
• Khoảng không gian phía dưới.
• Phương án tiếp cận.
• Khối lượng người sử dụng.
• Môi trường làm việc.
• Cấu hình hệ thống chống rơi.

Thông tin càng đầy đủ thì việc lựa chọn model và cấu hình càng sát với yêu cầu thực tế của dự án.

13. Giải pháp cung ứng cho doanh nghiệp

SmartMall hiện tổ chức danh mục Thiết bị an toàn điện thành nhiều nhóm, gồm thiết bị trạm biến áp và cứu hộ điện; kiểm tra và phát hiện điện áp; sào cách điện và dụng cụ thao tác; tiếp địa, nối đất và ngắn mạch; cách điện và che chắn tạm thời; biển báo và khoanh vùng; thiết bị thi công – vận hành lưới điện; phụ kiện trạm điện, đường dây và dụng cụ phụ trợ ngành điện.

Cách phân nhóm này phù hợp với nhu cầu tìm kiếm của bộ phận kỹ thuật, bảo trì, HSE và thu mua khi cần xây dựng danh mục thiết bị theo công việc hoặc hệ thống điện.

Đối với nhu cầu mua hàng dự án, doanh nghiệp có thể cung cấp các thông tin cơ bản như:

• Tên thiết bị.
• Model hoặc mã hàng nếu đã xác định.
• Điện áp làm việc.
• Số lượng.
• Tiêu chuẩn yêu cầu.
• Hồ sơ kỹ thuật cần cung cấp.
• Điều kiện giao hàng.
• Thời gian dự kiến sử dụng.

SmartMall hiện hỗ trợ hình thức yêu cầu mua/RFQ và kết nối nhà cung cấp, phù hợp với các nhu cầu mua hàng công nghiệp cần thu thập và so sánh phương án cung ứng.

14. Lưu ý khi sử dụng thiết bị an toàn điện

Thiết bị an toàn điện cần được sử dụng đúng mục đích và đúng thông số kỹ thuật của nhà sản xuất.

Trước khi sử dụng cần:

1. Kiểm tra tình trạng bên ngoài của thiết bị.
2. Xác nhận đúng model và cấp điện áp.
3. Kiểm tra phụ kiện đi kèm.
4. Kiểm tra tình trạng kiểm định/thử nghiệm nếu sản phẩm có yêu cầu.
5. Đảm bảo điều kiện môi trường phù hợp.
6. Thực hiện đúng quy trình cô lập và kiểm soát năng lượng.
7. Sử dụng PPE phù hợp với công việc.
8. Bảo quản thiết bị sau khi sử dụng.

Đối với các công việc có nguy cơ điện giật, hồ quang điện, rơi cao hoặc dòng ngắn mạch, người thực hiện cần tuân thủ quy trình an toàn của đơn vị quản lý và các yêu cầu kỹ thuật áp dụng.

15. Kết luận

An toàn trong công tác bảo trì điện không chỉ phụ thuộc vào một thiết bị riêng lẻ mà là sự kết hợp giữa quy trình, cô lập năng lượng, kiểm tra trạng thái thiết bị, tiếp địa, phương tiện bảo vệ cá nhân, dụng cụ thao tác và năng lực của người thực hiện.

Các nhóm thiết bị như găng tay và phương tiện cách điện, thảm cách điện, thiết bị phát hiện điện áp, sào thao tác, sào phóng điện, dây và bộ tiếp địa, thiết bị chống rơi và hệ thống lưu trữ PPE có thể được lựa chọn để đáp ứng từng công việc cụ thể.

Đối với doanh nghiệp, nên xác định yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn áp dụng trước khi lựa chọn model. Hồ sơ sản phẩm, chứng nhận và báo cáo thử nghiệm cũng cần được kiểm tra theo từng mã hàng thay vì áp dụng chung cho toàn bộ danh mục.

SmartMall cung cấp danh mục thiết bị công nghiệp và thiết bị an toàn điện phục vụ nhu cầu của doanh nghiệp, nhà thầu, bộ phận kỹ thuật, bảo trì, HSE và thu mua. Việc lựa chọn sản phẩm có thể được thực hiện theo thiết bị, điện áp, tiêu chuẩn, ứng dụng và yêu cầu của dự án.