TOP 10 LƯU Ý AN TOÀN KHI SỬ DỤNG DÂY CẨU BẢN DẸT TRONG HOẠT ĐỘNG NÂNG HẠ TẠI CÔNG TRƯỜNG

Trong lĩnh vực xây dựng, nơi các hoạt động nâng hạ vật nặng diễn ra thường xuyên, việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn khi sử dụng dây cẩu bản dẹt (webbing sling) đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tai nạn và bảo đảm tiến độ thi công. Sử dụng dây cẩu bản dẹt đúng kỹ thuật không chỉ giúp bảo vệ người lao động mà còn kéo dài tuổi thọ thiết bị, hạn chế thời gian dừng việc và giảm chi phí vận hành.

Với định hướng cung cấp giải pháp thiết bị nâng hạ và an toàn công nghiệp, TATEKSAFE khuyến nghị các doanh nghiệp xây dựng áp dụng những nguyên tắc dưới đây để nâng cao kỹ năng sử dụng dây cẩu bản dẹt, kiểm soát rủi ro và duy trì môi trường làm việc an toàn.

Tìm hiểu cơ bản về dây cẩu bản dẹt trong ngành xây dựng

Trước khi áp dụng các nguyên tắc an toàn, cần hiểu rõ đặc điểm và phạm vi sử dụng của dây cẩu bản dẹt.

Dây cẩu bản dẹt là thiết bị treo buộc nâng hạ được chế tạo từ các sợi tổng hợp có độ bền cao, phổ biến là polyester hoặc polyamide (nylon). Thiết bị có kết cấu dạng bản dẹt, trọng lượng tương đối nhẹ, linh hoạt và thuận tiện khi thao tác. Tùy thiết kế, dây có thể được trang bị mắt cẩu ở hai đầu hoặc được chế tạo thành dạng vòng khép kín.

Nhờ đặc tính mềm và linh hoạt, dây cẩu bản dẹt có thể phù hợp với nhiều loại tải hàng trong xây dựng, lắp đặt thiết bị, vận chuyển vật liệu và các hoạt động nâng hạ công nghiệp. So với một số loại thiết bị nâng bằng kim loại, dây bản dẹt có thể giảm nguy cơ làm trầy xước bề mặt hàng hóa khi được sử dụng đúng cách.

Tuy nhiên, vật liệu sợi tổng hợp có thể bị hư hỏng do cắt, mài mòn, nhiệt độ cao, hóa chất hoặc bức xạ tử ngoại. Những hư hỏng này có thể làm suy giảm khả năng chịu tải và dẫn đến sự cố nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời.

Do đó, việc lựa chọn dây cẩu phải dựa trên tải trọng làm việc giới hạn (WLL), vật liệu, cấu hình treo buộc, góc nâng, điều kiện môi trường và hướng dẫn của nhà sản xuất. Không sử dụng dây chỉ dựa trên màu sắc, chiều rộng hoặc cảm quan bên ngoài.

Nguyên tắc 1: Kiểm tra kỹ dây cẩu trước mỗi lần sử dụng

Kiểm tra trước khi sử dụng là một trong những bước nền tảng để bảo đảm an toàn nâng hạ. Trước mỗi ca nâng hoặc trước mỗi lần sử dụng theo quy trình kiểm tra tại công trường, người phụ trách cần xác nhận dây cẩu phù hợp với công việc và không có dấu hiệu hư hỏng ảnh hưởng đến khả năng chịu tải.

Các hạng mục cần kiểm tra

• Vết cắt và rách: Kiểm tra thân dây, các cạnh và khu vực mắt cẩu để phát hiện vết cắt, rách hoặc sợi bị đứt.
• Mài mòn: Quan sát những vị trí thường xuyên tiếp xúc với tải, móc cẩu, cạnh kim loại hoặc bề mặt thô ráp.
• Hư hỏng đường may: Kiểm tra đường may tại mắt cẩu và các vị trí liên kết. Đường may bị bung, đứt hoặc biến dạng có thể làm giảm độ an toàn.
• Hư hỏng do hóa chất: Tìm các dấu hiệu bất thường như đổi màu, giòn, mềm, chảy, biến dạng hoặc suy giảm kết cấu sợi.
• Ảnh hưởng nhiệt: Kiểm tra dấu hiệu cháy xém, nóng chảy, co rút hoặc biến dạng do nhiệt độ cao.
• Nhãn nhận dạng: Bảo đảm nhãn còn đọc được và thể hiện đầy đủ các thông tin cần thiết, đặc biệt là WLL, vật liệu, nhà sản xuất và nhận dạng sản phẩm theo yêu cầu áp dụng.
• Tình trạng tổng thể: Kiểm tra sự biến dạng, nhiễm bẩn hoặc những dấu hiệu khác có thể ảnh hưởng đến việc sử dụng an toàn.

Nếu phát hiện hư hỏng hoặc không thể xác định chắc chắn tình trạng của dây, cần ngừng sử dụng, cách ly thiết bị và chuyển cho người có thẩm quyền đánh giá. Không tự ý sửa chữa, nối dây hoặc tiếp tục sử dụng dây cẩu đã bị loại khỏi khai thác.

Các tiêu chuẩn như EN 1492-1 đối với dây cẩu bản dẹt bằng sợi tổng hợp và ASME B30.9 về dây treo nâng hạ có thể là tài liệu tham chiếu phù hợp, tùy loại thiết bị, thị trường và quy định áp dụng. Cần xác minh phiên bản tiêu chuẩn cũng như yêu cầu cụ thể trước khi tuyên bố sản phẩm hoặc quy trình đáp ứng tiêu chuẩn đó.

Nguyên tắc 2: Xác minh tải trọng làm việc giới hạn và thông số định mức

Không được bỏ qua khả năng chịu tải của dây cẩu khi lập phương án nâng. Mỗi dây được thiết kế cho một phạm vi sử dụng nhất định và có tải trọng làm việc giới hạn (Working Load Limit – WLL) do nhà sản xuất quy định.

WLL không chỉ phụ thuộc vào vật liệu hoặc chiều rộng dây mà còn liên quan đến cấu tạo, cách sử dụng, phương pháp treo buộc và các điều kiện vận hành được cho phép.

Những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng nâng

1. WLL ghi trên nhãn

Trước khi sử dụng, phải xác minh WLL trên nhãn hoặc tài liệu kỹ thuật của dây. Không dùng dây có nhãn không đọc được khi không thể xác định đáng tin cậy thông số định mức.

2. Khối lượng thực tế của tải

Cần xác định khối lượng tải nâng, bao gồm các bộ phận hoặc phụ kiện đi kèm có liên quan. Không được ước lượng tùy tiện khi khối lượng tải chưa rõ.

3. Phương pháp treo buộc

Dây cẩu có thể được sử dụng theo cấu hình treo thẳng đứng, treo giỏ hoặc treo siết cổ chai. Mỗi cấu hình có đặc điểm phân bố lực và giới hạn tải khác nhau.

4. Góc treo và phân bố tải

Khi sử dụng nhiều nhánh dây, lực tác dụng lên từng nhánh phụ thuộc vào góc treo, cách bố trí điểm nâng và khả năng phân bố tải thực tế. Góc treo không phù hợp có thể làm tăng lực trên các nhánh dây, móc và phụ kiện liên kết.

5. Tình trạng thiết bị và điều kiện sử dụng

Dây đã hư hỏng, tiếp xúc với hóa chất không tương thích hoặc chịu tác động ngoài phạm vi thiết kế không được xem là vẫn có đủ khả năng chịu tải chỉ vì WLL trên nhãn còn nguyên.

Lưu ý khi tính toán tải nâng

Không nên áp dụng một tỷ lệ giảm tải cố định cho mọi loại dây hoặc mọi phương pháp treo buộc. Ví dụ, không thể mặc định rằng cấu hình siết cổ chai luôn làm giảm tải đúng một tỷ lệ nhất định. Khả năng chịu tải thực tế phải được xác định theo nhãn dây, bảng tải của nhà sản xuất và tiêu chuẩn áp dụng.

Nguyên tắc quan trọng: Không nâng tải vượt quá WLL tương ứng với cấu hình sử dụng. Khi chưa xác định được tải trọng cho phép, góc treo hoặc phương án phân bố tải, cần dừng công việc và yêu cầu người có chuyên môn đánh giá.

Nguyên tắc 3: Bảo vệ dây cẩu khỏi cạnh sắc và ma sát gây mài mòn

Tại công trường xây dựng, dây cẩu thường tiếp xúc với thép hình, tôn, bê tông, cấu kiện đúc sẵn và các bề mặt có cạnh sắc. Những vị trí này có thể cắt hoặc làm mài mòn sợi tổng hợp, gây suy giảm độ bền của dây.

Một dây cẩu nhìn bên ngoài vẫn có vẻ nguyên vẹn nhưng có thể đã bị tổn thương tại khu vực tiếp xúc với cạnh tải. Vì vậy, cần chủ động bảo vệ dây thay vì chỉ kiểm tra sau khi đã xảy ra hư hỏng.

Biện pháp bảo vệ dây cẩu

• Sử dụng ống bọc bảo vệ: Chọn loại ống bọc phù hợp để hạn chế ma sát và bảo vệ dây tại các điểm tiếp xúc.
• Lắp tấm bảo vệ góc cạnh: Sử dụng thiết bị bảo vệ cạnh chuyên dụng tại những vị trí dây tiếp xúc với góc sắc của tải.
• Kiểm tra đường đi của dây: Bảo đảm dây không bị ép, cọ xát hoặc kéo lê qua bề mặt gây hư hỏng trong quá trình nâng.
• Bố trí điểm tiếp xúc phù hợp: Điều chỉnh vị trí treo buộc để giảm nguy cơ dây bị cắt hoặc tập trung lực tại một điểm.
• Không sử dụng vật liệu bảo vệ tùy tiện: Tấm đệm hoặc ống bọc phải tương thích với tải, dây và điều kiện vận hành; không được che giấu hư hỏng hoặc tạo ra tình trạng trượt không kiểm soát.

Cần lưu ý rằng ống bọc bảo vệ thông thường không phải lúc nào cũng có khả năng chống cắt. Khi nâng cấu kiện có cạnh sắc, cần sử dụng giải pháp bảo vệ được thiết kế cho điều kiện đó và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất dây cẩu.

Bảo vệ dây đúng cách giúp giảm nguy cơ hư hỏng sớm, hạn chế thay thế thiết bị và duy trì độ tin cậy của hoạt động nâng hạ.

Nguyên tắc 4: Bảo quản dây cẩu đúng cách để duy trì chất lượng

Điều kiện bảo quản ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ và tình trạng của dây cẩu bản dẹt. Dây được sử dụng thường xuyên tại công trường cần có khu vực lưu trữ riêng, tránh để tiếp xúc kéo dài với những yếu tố có thể làm suy giảm vật liệu.

Yêu cầu bảo quản cơ bản

Bảo quản tại nơi khô ráo, sạch sẽ

Sau khi sử dụng, cần kiểm tra và làm sạch dây theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Để dây khô theo phương pháp phù hợp trước khi lưu trữ nếu dây bị ướt và vật liệu cho phép làm khô theo cách đó.

Tránh ánh nắng trực tiếp kéo dài

Tia cực tím có thể làm suy giảm một số loại sợi tổng hợp. Khi không sử dụng, nên bảo quản dây tại khu vực được che chắn, hạn chế phơi nắng trong thời gian dài.

Tách biệt hóa chất

Không đặt dây gần dung môi, axit, kiềm, dầu hoặc các hóa chất khác khi chưa xác nhận tính tương thích. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vật liệu dây, nồng độ hóa chất, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc.

Tránh nhiệt độ vượt giới hạn cho phép

Không lưu trữ dây gần nguồn nhiệt, bề mặt nóng hoặc khu vực có nguy cơ phát sinh tia lửa nếu điều kiện đó vượt giới hạn sử dụng của sản phẩm.

Sắp xếp có hệ thống

Sử dụng giá treo hoặc khu vực lưu trữ chuyên dụng để hạn chế dây bị kéo lê, đè ép, vướng vào vật sắc nhọn hoặc bị phương tiện công trường cán qua.

Phân loại và nhận dạng rõ ràng

Sắp xếp dây theo mã sản phẩm, WLL, chiều dài hoặc mục đích sử dụng để giảm nguy cơ lấy nhầm thiết bị. Dây đã bị nghi ngờ hư hỏng phải được cách ly khỏi dây đủ điều kiện sử dụng.

Một quy trình bảo quản nhất quán giúp đội ngũ dễ kiểm soát thiết bị, giảm thất lạc và phát hiện sớm những dây không còn phù hợp để đưa vào công việc.

Nguyên tắc 5: Đào tạo nhân sự về kỹ thuật sử dụng dây cẩu

Dù thiết bị có chất lượng tốt, việc sử dụng không đúng kỹ thuật vẫn có thể dẫn đến tai nạn. Vì vậy, đào tạo nhân sự là một phần thiết yếu trong chương trình an toàn nâng hạ tại công trường.

Người tham gia công việc cần hiểu cách lựa chọn, kiểm tra, bố trí và sử dụng dây cẩu trong phạm vi trách nhiệm của mình. Việc đào tạo nên kết hợp giữa lý thuyết, thực hành và đánh giá năng lực.

Nội dung đào tạo cần thiết

• Nhận diện dây cẩu: Phân biệt loại dây, vật liệu, nhãn nhận dạng và tải trọng làm việc giới hạn.
• Kiểm tra trước khi sử dụng: Nhận biết vết cắt, mài mòn, hư hỏng đường may, ảnh hưởng hóa chất và các dấu hiệu bất thường.
• Lựa chọn cấu hình treo buộc: Hiểu sự khác nhau giữa treo thẳng đứng, treo giỏ và treo siết cổ chai; biết khi nào cần tham khảo bảng tải của nhà sản xuất.
• Phân bố tải: Hiểu ảnh hưởng của trọng tâm, góc treo và sự phân bố lực giữa các nhánh dây.
• Sử dụng phụ kiện đúng cách: Kiểm tra tính tương thích giữa dây, móc cẩu, ma ní và các phụ kiện liên quan.
• Giao tiếp trong nâng hạ: Thống nhất tín hiệu điều khiển và người chịu trách nhiệm phát lệnh nâng.
• Ứng phó sự cố: Biết cách dừng công việc, khoanh vùng nguy hiểm và báo cáo khi phát hiện điều kiện không an toàn.

Không nên đào tạo theo hướng khuyến khích người lao động tự thắt nút để điều chỉnh chiều dài hoặc tạo điểm liên kết cho dây cẩu. Nút thắt có thể làm thay đổi nghiêm trọng khả năng chịu tải và không được sử dụng trừ khi nhà sản xuất và phương án kỹ thuật cụ thể cho phép.

Doanh nghiệp có thể xây dựng chương trình đào tạo nội bộ hoặc phối hợp với nhà cung cấp thiết bị nâng hạ để tổ chức hướng dẫn sử dụng, nhận diện nguy cơ và kiểm tra thực tế.

Nguyên tắc 6: Không để dây cẩu bị xoắn hoặc thắt nút khi nâng

Dây cẩu bản dẹt cần được bố trí đúng cách để lực tác dụng phân bố phù hợp theo thiết kế. Xoắn, gập bất thường hoặc thắt nút có thể làm thay đổi hình dạng chịu lực, tạo điểm tập trung ứng suất và làm giảm khả năng chịu tải.

Những lỗi cần tránh

Dây bị xoắn

Khi dây bị xoắn, bề mặt tiếp xúc với tải có thể không còn đúng như thiết kế. Trước khi nâng, cần bố trí lại dây để thân dây nằm đúng tư thế, không bị xoắn dọc theo chiều dài.

Dây bị thắt nút

Không thắt nút dây để rút ngắn chiều dài hoặc tạo điểm móc. Nút thắt có thể làm giảm khả năng chịu tải và khiến dây không còn phù hợp với điều kiện sử dụng đã được nhà sản xuất xác định.

Dây bị gập hoặc ép bất thường

Không để dây bị kẹp giữa các bộ phận tải hoặc phụ kiện theo cách có thể làm hỏng sợi. Cần kiểm tra vị trí tiếp xúc và bảo đảm dây không bị ép bởi các cạnh hoặc chi tiết chuyển động.

Dây bị trượt khỏi vị trí

Điểm treo buộc phải được bố trí để hạn chế nguy cơ dây trượt khỏi tải khi bắt đầu nâng hoặc khi tải thay đổi vị trí. Không dùng tay giữ dây tại khu vực có nguy cơ kẹp hoặc cuốn trong quá trình nâng.

Quy trình trước khi nâng

1. Xác nhận đúng loại dây và tải trọng cho phép.
2. Kiểm tra tình trạng dây và phụ kiện.
3. Bố trí dây theo phương án treo buộc đã xác định.
4. Kiểm tra điểm tiếp xúc và các cạnh có thể gây hư hỏng.
5. Thực hiện nâng thử ở độ cao thấp, trong điều kiện kiểm soát, khi phù hợp với quy trình công việc.
6. Xác nhận tải ổn định trước khi tiếp tục nâng hoặc di chuyển.

Không tiếp tục nâng nếu dây bị xoắn, trượt, biến dạng hoặc tải không ổn định. Cần hạ tải về vị trí an toàn và điều chỉnh phương án trước khi thực hiện lại.

Nguyên tắc 7: Kiểm soát các yếu tố môi trường tại công trường

Môi trường làm việc có thể ảnh hưởng đến dây cẩu, phụ kiện và độ an toàn tổng thể của hoạt động nâng hạ. Trước khi thực hiện công việc, cần đánh giá điều kiện thực tế thay vì chỉ dựa vào khả năng chịu tải danh định của thiết bị.

Các yếu tố môi trường cần lưu ý

Độ ẩm và nước

Dây bị ướt có thể thay đổi đặc tính ma sát tại điểm tiếp xúc, tùy loại sợi và điều kiện sử dụng. Cần kiểm tra dây, điểm treo và tải để hạn chế nguy cơ trượt hoặc dịch chuyển ngoài dự kiến.

Tia cực tím

Dây tiếp xúc lâu dài với ánh nắng có thể bị lão hóa. Cần bảo quản đúng cách và kiểm tra tình trạng vật liệu khi dây thường xuyên làm việc ngoài trời.

Hóa chất

Cần xác định vật liệu dây có tương thích với hóa chất tại công trường hay không. Không thể mặc định rằng mọi loại dây polyester hoặc nylon đều chịu được tất cả các loại axit, kiềm, dung môi hoặc hóa chất công nghiệp.

Nhiệt độ cao

Không sử dụng dây trong môi trường nhiệt độ vượt giới hạn do nhà sản xuất quy định. Cần đặc biệt chú ý khi nâng vật liệu vừa gia công, cấu kiện nóng hoặc làm việc gần nguồn nhiệt.

Gió mạnh và thời tiết bất lợi

Gió có thể khiến tải lớn, tải có diện tích cản gió hoặc tải có hình dạng không cân đối bị lắc và xoay. Người phụ trách nâng hạ cần đánh giá điều kiện thời tiết, khả năng kiểm soát tải và giới hạn vận hành của thiết bị trước khi quyết định tiếp tục công việc.

Bề mặt trơn trượt và khu vực hạn chế tầm nhìn

Cần xem xét khả năng quan sát của người điều khiển, người móc tải và người ra tín hiệu. Khi không thể duy trì liên lạc hoặc kiểm soát đường di chuyển của tải, cần dừng nâng cho đến khi điều kiện làm việc được khôi phục an toàn.

Việc lựa chọn dây phù hợp với môi trường phải dựa trên dữ liệu kỹ thuật của sản phẩm và điều kiện thực tế. Không nên chỉ dựa vào quảng cáo “chống thời tiết” hoặc “chịu hóa chất” khi chưa có thông tin xác minh.

Nguyên tắc 8: Lựa chọn phương pháp móc treo phù hợp với công việc

Phương pháp treo buộc ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định của tải và lực tác dụng lên dây cẩu. Ba cấu hình phổ biến gồm treo thẳng đứng, treo giỏ và treo siết cổ chai.

1. Treo thẳng đứng (Vertical Hitch)

<em>Đặc điểm:</em> Dây được bố trí theo phương treo thẳng đứng giữa điểm nâng và tải.

<em>Ứng dụng:</em> Phù hợp với những tải có điểm treo được xác định rõ và có thể kiểm soát ổn định trong quá trình nâng.

<em>Lưu ý:</em> Cần bảo đảm điểm nâng, dây và phụ kiện tương thích. Không sử dụng cấu hình này nếu tải có nguy cơ trượt khỏi dây hoặc không được giữ ổn định.

2. Treo giỏ (Basket Hitch)

<em>Đặc điểm:</em> Dây ôm hoặc đỡ tải theo cấu hình giỏ, tạo ra hai nhánh chịu lực tùy cách bố trí.

<em>Ứng dụng:</em> Có thể phù hợp với các tải có hình dạng cho phép dây đỡ ổn định và phân bố lực hợp lý.

<em>Lưu ý:</em> Không mặc định rằng treo giỏ luôn có khả năng nâng gấp đôi cấu hình treo thẳng đứng. Khả năng chịu tải phụ thuộc vào góc treo, vị trí dây tiếp xúc, mức độ cân bằng, nguy cơ trượt và hướng dẫn của nhà sản xuất.

3. Treo siết cổ chai (Choker Hitch)

<em>Đặc điểm:</em> Dây được bố trí theo cấu hình siết quanh tải để tạo liên kết giữ tải.

<em>Ứng dụng:</em> Có thể phù hợp với một số loại tải cần được giữ bằng cấu hình siết, nếu phương án này được nhà sản xuất cho phép.

<em>Lưu ý:</em> Cấu hình siết có thể làm giảm tải trọng cho phép so với một số cấu hình khác. Không tự áp dụng tỷ lệ giảm tải chung cho mọi dây cẩu. Phải tra bảng tải tương ứng và bảo đảm dây không bị siết tại cạnh sắc hoặc bị trượt khỏi tải.

Nguyên tắc lựa chọn phương pháp treo buộc

• Xác định khối lượng, hình dạng và trọng tâm của tải.
• Chọn cấu hình phù hợp với điểm nâng và đặc tính của tải.
• Kiểm tra WLL tương ứng với cấu hình thực tế.
• Xác định góc treo và cách phân bố lực giữa các nhánh dây.
• Kiểm tra sự tương thích của dây với móc, ma ní và phụ kiện.
• Tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất và phương án nâng đã được phê duyệt.

Nếu không xác định được cấu hình treo buộc an toàn, không tự thử nghiệm bằng cách nâng tải thực tế. Cần yêu cầu người có chuyên môn lập hoặc xác nhận phương án nâng.

Nguyên tắc 9: Giữ khoảng cách an toàn với tải nâng và đường di chuyển của tải

An toàn nâng hạ không chỉ phụ thuộc vào thiết bị mà còn phụ thuộc vào cách tổ chức khu vực làm việc. Người lao động có thể bị thương do tải rơi, tải xoay, dây tuột, điểm kẹp hoặc chuyển động bất ngờ của thiết bị.

Các quy tắc cần thực hiện

Không đứng dưới tải đang được treo

Không cho phép người lao động đứng hoặc đi lại dưới tải đang được nâng. Cần tổ chức đường di chuyển của tải sao cho hạn chế tối đa việc tải đi qua khu vực có người.

Tránh vùng nguy hiểm quanh tải

Xác định và kiểm soát khu vực có nguy cơ do tải rơi, lắc, xoay hoặc dịch chuyển. Chỉ người có nhiệm vụ mới được vào khu vực làm việc theo quy trình đã quy định.

Không đặt tay tại điểm kẹp

Không đưa tay vào giữa dây và tải, giữa dây và móc, hoặc giữa tải và các bề mặt cố định trong lúc dây đang chịu lực hoặc tải đang dịch chuyển.

Không đứng trong hướng có thể bị dây hoặc tải quật vào

Khi dây bị tuột, đứt hoặc tải mất ổn định, các bộ phận có thể chuyển động đột ngột. Người lao động cần tránh vị trí có nguy cơ bị va đập hoặc cuốn vào thiết bị.

Thiết lập tín hiệu điều khiển rõ ràng

Người điều khiển thiết bị nâng và người ra tín hiệu phải sử dụng phương thức liên lạc đã thống nhất. Nếu mất tín hiệu, tầm nhìn bị che khuất hoặc xuất hiện tình huống không rõ ràng, cần dừng thao tác an toàn.

Không để người lao động tự ý điều chỉnh dây khi tải đang treo

Khi cần thay đổi vị trí dây hoặc xử lý tình trạng tải mất cân bằng, phải đưa tải về trạng thái an toàn trước khi điều chỉnh, trừ trường hợp có quy trình chuyên biệt được phê duyệt cho công việc đó.

Các quy tắc này cần được phổ biến trong cuộc họp an toàn đầu ca và đưa vào phương án nâng hạ tại công trường. Việc phân định rõ người chỉ huy nâng, người vận hành, người móc tải và người cảnh giới giúp giảm nguy cơ hiểu nhầm trong quá trình làm việc.

Nguyên tắc 10: Lập kế hoạch kiểm tra chuyên sâu và loại bỏ dây cẩu không còn an toàn

Kiểm tra trước khi sử dụng là yêu cầu quan trọng, nhưng không thay thế cho chương trình kiểm tra định kỳ do người có năng lực thực hiện. Trong quá trình khai thác, dây cẩu có thể chịu nhiều chu kỳ tải, ma sát và tác động môi trường làm tăng nguy cơ hư hỏng.

Xây dựng chương trình kiểm tra

1. Kiểm tra trước khi sử dụng

Người sử dụng cần kiểm tra dây trước khi đưa vào công việc theo quy trình của doanh nghiệp và hướng dẫn nhà sản xuất.

2. Kiểm tra định kỳ

Tần suất kiểm tra cần dựa trên mức độ sử dụng, điều kiện làm việc, lịch sử hư hỏng, khuyến nghị của nhà sản xuất và các yêu cầu pháp lý hoặc tiêu chuẩn áp dụng. Không nên áp dụng một khoảng thời gian cố định cho tất cả dây cẩu trong mọi môi trường.

3. Kiểm tra sau sự cố hoặc điều kiện bất thường

Dây cần được đánh giá sau khi chịu quá tải nghi ngờ, bị kẹt, tiếp xúc hóa chất không rõ mức độ, chịu nhiệt bất thường hoặc xảy ra sự cố trong quá trình nâng.

4. Lưu hồ sơ thiết bị

Hồ sơ nên ghi nhận mã nhận dạng, thông tin nhà sản xuất, WLL, ngày kiểm tra, tình trạng thiết bị, các vấn đề được phát hiện và quyết định xử lý. Việc quản lý hồ sơ giúp doanh nghiệp theo dõi tình trạng dây và kiểm soát thiết bị không đủ điều kiện sử dụng.

Khi nào cần loại bỏ dây cẩu?

Cần ngừng sử dụng và đánh giá để loại bỏ dây khi có dấu hiệu hư hỏng theo tiêu chí của nhà sản xuất hoặc tiêu chuẩn áp dụng, chẳng hạn:

• Có vết cắt, rách hoặc hư hỏng nghiêm trọng trên thân dây.
• Đường may chịu lực bị đứt, bung hoặc biến dạng.
• Dây bị cháy, nóng chảy hoặc hư hỏng do nhiệt.
• Có dấu hiệu suy giảm vật liệu do hóa chất.
• Nhãn nhận dạng bị mất hoặc không thể xác định thông số an toàn cần thiết.
• Dây bị biến dạng hoặc có dấu hiệu hư hỏng khác mà người kiểm tra không thể xác nhận là an toàn.
• Dây đã được xác định phải loại khỏi khai thác theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc yêu cầu áp dụng.

Không nên sử dụng một ngưỡng định lượng duy nhất, chẳng hạn tỷ lệ phần trăm hao hụt chiều rộng hoặc số lần nâng, làm tiêu chí loại bỏ chung cho mọi loại dây. Tiêu chí cụ thể phụ thuộc vào thiết kế, vật liệu, tiêu chuẩn và hướng dẫn của nhà sản xuất.

Dây bị loại bỏ phải được đánh dấu, cách ly và xử lý để tránh bị đưa trở lại sử dụng ngoài ý muốn. Không tự ý sửa chữa dây cẩu nếu việc sửa chữa không được nhà sản xuất cho phép và không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật áp dụng.

Lựa chọn dây thay thế phù hợp

Khi cần thay dây cẩu, doanh nghiệp nên đánh giá lại yêu cầu của công việc thay vì chỉ chọn sản phẩm có kích thước tương tự dây cũ. Các tiêu chí cần xem xét bao gồm:

• Tải trọng làm việc giới hạn phù hợp với phương án nâng.
• Chiều dài và cấu hình dây.
• Loại sợi và khả năng tương thích với môi trường.
• Thiết kế mắt cẩu, đường may và phụ kiện liên kết.
• Khả năng bảo vệ tại những điểm tiếp xúc với cạnh tải.
• Thông tin nhận dạng, tài liệu kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng.
• Nguồn gốc sản phẩm và khả năng truy xuất thông tin từ nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp.

Đối với thiết bị nâng hạ, giá mua ban đầu không phải là tiêu chí duy nhất. Khả năng truy xuất nguồn gốc, tài liệu kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và dịch vụ hỗ trợ cũng là những yếu tố quan trọng trong quản lý rủi ro.

Kết luận: Chuẩn hóa an toàn dây cẩu bản dẹt để nâng cao hiệu quả thi công

Dây cẩu bản dẹt là giải pháp treo buộc linh hoạt trong nhiều hoạt động xây dựng và nâng hạ công nghiệp. Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi được lựa chọn đúng tải trọng, kiểm tra đầy đủ, bảo vệ khỏi các yếu tố gây hư hỏng và sử dụng theo phương án nâng phù hợp.

Mười nguyên tắc trong bài viết có thể được triển khai thành quy trình thực tế tại công trường:

1. Kiểm tra dây trước khi sử dụng.
2. Xác minh WLL và khả năng chịu tải theo cấu hình treo buộc.
3. Bảo vệ dây khỏi cạnh sắc và ma sát.
4. Bảo quản đúng điều kiện.
5. Đào tạo người lao động.
6. Tránh xoắn, gập bất thường và thắt nút dây.
7. Đánh giá điều kiện môi trường.
8. Lựa chọn phương pháp treo buộc phù hợp.
9. Kiểm soát vùng nguy hiểm quanh tải.
10. Kiểm tra định kỳ, lưu hồ sơ và loại bỏ thiết bị không còn an toàn.

Đối với doanh nghiệp xây dựng, nhà thầu cơ điện, đơn vị lắp đặt máy móc và bộ phận bảo trì nhà máy, việc chuẩn hóa quy trình sử dụng dây cẩu góp phần giảm rủi ro, hạn chế gián đoạn thi công và nâng cao hiệu quả quản lý thiết bị.

TATEKSAFE khuyến nghị doanh nghiệp lựa chọn dây cẩu bản dẹt dựa trên thông số kỹ thuật có thể xác minh, hướng dẫn của nhà sản xuất và yêu cầu thực tế của công việc. Khi chưa xác định được tải trọng cho phép hoặc tình trạng thiết bị, cần dừng thao tác và yêu cầu người có chuyên môn đánh giá trước khi tiếp tục nâng hạ.