Ảnh hưởng của nước, dầu, bụi và chất nhiễm bẩn dẫn điện đối với thảm cách điện

Thảm cách điện được sử dụng tại các phòng tủ điện, trạm điện, phòng MCC, nhà máy công nghiệp, phòng máy phát và nhiều khu vực có thiết bị điện. Trong quá trình vận hành, thảm không phải lúc nào cũng được duy trì trong điều kiện sạch và khô hoàn toàn.

Thực tế có thể xuất hiện:

• Nước và hơi ẩm;
• Dầu, mỡ;
• Bụi công nghiệp;
• Hạt kim loại;
• Cặn carbon;
• Muối và cặn ion;
• Hóa chất;
• Cặn từ chất tẩy rửa;
• Hỗn hợp nhiều loại chất nhiễm bẩn.

Sự xuất hiện của chất nhiễm bẩn không đồng nghĩa với việc mọi thảm cách điện đều phải loại bỏ ngay lập tức. Ngược lại, chỉ lau sạch bề mặt cũng không đủ để kết luận thảm đã trở lại trạng thái phù hợp để sử dụng.

Điểm quan trọng cần đánh giá là:

Chất nhiễm bẩn chỉ nằm trên bề mặt hay đã làm thay đổi tình trạng vật liệu, bề mặt hoặc độ tin cậy kỹ thuật của thảm?

Một quy trình đánh giá thực tế có thể được tổ chức theo chuỗi:

Xác định chất nhiễm bẩn → Vệ sinh phù hợp → Làm khô hoàn toàn → Kiểm tra → Đánh giá tình trạng vật liệu → Xem xét nhu cầu đánh giá kỹ thuật bổ sung → Đưa trở lại sử dụng hoặc loại khỏi sử dụng.

Việc đánh giá cuối cùng cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng, quy định địa phương và quy trình an toàn của cơ sở.

1. Không nên chỉ quyết định “vệ sinh hoặc thay mới”

Khi phát hiện thảm cách điện bị nhiễm bẩn, nhân viên bảo trì nên xác định ít nhất các yếu tố sau:

1. Chất nhiễm bẩn là gì?
2. Thời gian tiếp xúc kéo dài bao lâu?
3. Nhiễm bẩn chỉ nằm trên bề mặt hay có khả năng tác động đến vật liệu?
4. Sau khi vệ sinh còn tồn dư hay không?
5. Thảm đã khô hoàn toàn chưa?
6. Có hiện tượng phồng, mềm, cứng, dính hoặc biến dạng không?
7. Bề mặt và cấu trúc chống trượt còn nguyên vẹn không?
8. Có khả năng tồn tại chất nhiễm bẩn dẫn điện không?
9. Tình trạng điện của thảm có còn chắc chắn theo yêu cầu sử dụng không?
10. Có cần đánh giá kỹ thuật hoặc thử nghiệm bổ sung không?

Không nên áp dụng cùng một cách đánh giá cho:

• Bụi thông thường;
• Bụi kim loại;
• Màng dầu;
• Nước sạch;
• Muối kết hợp với hơi ẩm;
• Hóa chất;
• Cặn công nghiệp chưa xác định.

Mỗi loại có cơ chế ảnh hưởng khác nhau.

2. Phân biệt nhiễm bẩn bề mặt và suy giảm vật liệu

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất khi đánh giá thảm cách điện sau khi tiếp xúc với nước, dầu hoặc hóa chất.

2.1. Nhiễm bẩn bề mặt

Nhiễm bẩn bề mặt là tình trạng chất lạ chủ yếu tồn tại trên bề mặt thảm, chẳng hạn:

• Bụi;
• Đất;
• Nước tạm thời;
• Màng dầu nhẹ;
• Cặn chất tẩy rửa;
• Bụi công nghiệp thông thường.

Trong trường hợp này, các vấn đề cần quan tâm thường gồm:

• Độ sạch;
• Độ bám chân;
• Khả năng quan sát khuyết tật;
• Cặn còn lại;
• Tình trạng bề mặt;
• Khả năng kiểm tra sau vệ sinh.

Nếu chất nhiễm bẩn được loại bỏ bằng phương pháp vệ sinh phù hợp với hướng dẫn của nhà sản xuất, thảm được làm khô hoàn toàn và không phát hiện thay đổi bất thường của vật liệu, có thể tiếp tục thực hiện quy trình đánh giá theo quy định của cơ sở.

2.2. Suy giảm vật liệu

Suy giảm vật liệu là tình trạng chất nhiễm bẩn hoặc môi trường làm thay đổi tính chất hoặc trạng thái của vật liệu.

Các dấu hiệu có thể bao gồm:

• Phồng;
• Mềm bất thường;
• Cứng bất thường;
• Dính;
• Nứt;
• Biến dạng vĩnh viễn;
• Suy giảm bề mặt;
• Mất tính đàn hồi;
• Tách lớp đối với cấu trúc nhiều lớp.

Trong trường hợp này, vệ sinh sạch bề mặt không đồng nghĩa với việc vật liệu đã được phục hồi.

Bề mặt sạch không đồng nghĩa với vật liệu đã trở lại trạng thái kỹ thuật ban đầu.

Khi xuất hiện thay đổi rõ rệt của vật liệu, vấn đề không còn đơn thuần là vệ sinh thông thường.

3. Vì sao phải kiểm tra lại sau khi vệ sinh và làm khô?

Tình trạng của thảm cách điện không nên được đánh giá chỉ dựa trên phần vật liệu bên trong.

Bề mặt thảm cũng ảnh hưởng đến điều kiện sử dụng và khả năng kiểm tra tại hiện trường. Nước, dầu, bụi và cặn công nghiệp có thể làm thay đổi:

• Độ sạch;
• Độ bám;
• Khả năng nhận biết khuyết tật;
• Lượng cặn tích tụ;
• Điều kiện bề mặt;
• Khả năng hình thành đường rò trên bề mặt khi có chất nhiễm bẩn và hơi ẩm.

Do đó:

Thảm đang ướt hoặc bị nhiễm bẩn không nên được xem là tương đương với một thảm sạch, khô và đã được kiểm tra.

Điều này không có nghĩa rằng:

“Thảm dính nước là chắc chắn hỏng.”

Mà có nghĩa là:

Điều kiện sử dụng hiện tại đã thay đổi và cần được xử lý, làm khô và kiểm tra lại trước khi quyết định tiếp tục sử dụng.

4. Nước và hơi ẩm: cần kiểm tra những gì?

Nước là một trong những dạng nhiễm bẩn phổ biến nhất.

Tuy nhiên, nước tiếp xúc tạm thời với thảm không thể mặc định được xem là nguyên nhân gây hư hỏng vật liệu vĩnh viễn.

Cần phân biệt:

• Nước tiếp xúc tạm thời;
• Nước đọng;
• Nước có lẫn bụi;
• Nước có lẫn muối;
• Nước có hóa chất;
• Môi trường thường xuyên ẩm ướt.

4.1. Nhiễm nước tạm thời

Nếu thảm chỉ bị ướt trong thời gian ngắn, quy trình ban đầu có thể gồm:

Loại bỏ nguồn nước → Vệ sinh nếu cần → Làm khô hoàn toàn → Kiểm tra.

Sau khi khô, kiểm tra:

• Bề mặt;
• Vết nứt;
• Đổi màu bất thường;
• Cặn;
• Dính;
• Phồng;
• Hư hỏng mép;
• Biến dạng.

Không nên đánh giá tình trạng thảm chỉ dựa vào hình dạng khi thảm vẫn còn ướt.

4.2. Nước có lẫn chất nhiễm bẩn

Một điểm quan trọng là nước có thể mang theo các chất khác.

Ví dụ:

Nước + bụi kim loại

khác với:

Nước sạch.

Tương tự:

Nước + muối

cũng cần được xử lý thận trọng hơn so với nước thông thường.

Do đó, câu hỏi không chỉ là:

“Thảm có bị ướt không?”

mà còn phải là:

“Trong nước có những chất gì?”

5. Nước đọng và môi trường thường xuyên ẩm ướt

Nếu thảm thường xuyên tiếp xúc với:

• Nước rò rỉ;
• Nước ngưng tụ;
• Nước vệ sinh;
• Môi trường ngoài trời;
• Khu vực có nước rửa;
• Nền thường xuyên ẩm;

thì vấn đề không còn đơn thuần là vệ sinh.

Cần xem xét lại:

• Vị trí lắp đặt;
• Khả năng thoát nước;
• Điều kiện môi trường;
• Vật liệu thảm;
• Khả năng chịu môi trường;
• Tần suất vệ sinh;
• Tần suất kiểm tra.

Nếu một khu vực liên tục làm thảm bị ướt, cần tìm nguyên nhân của môi trường thay vì chỉ lặp lại việc vệ sinh.

6. Dầu và mỡ: cần phân biệt cặn bề mặt với tương thích vật liệu

Dầu và mỡ thường phức tạp hơn bụi thông thường vì có thể tạo ra hai nhóm vấn đề.

6.1. Nhiễm bẩn bề mặt

Màng dầu có thể gây:

• Giảm độ bám;
• Tăng khả năng giữ bụi;
• Cặn dầu trong rãnh;
• Khó kiểm tra bề mặt;
• Khó vệ sinh.

Nếu chỉ là nhiễm bẩn bề mặt, trọng tâm là xác định phương pháp vệ sinh phù hợp và kiểm tra lại sau khi làm sạch.

6.2. Tương thích giữa dầu và vật liệu

Nếu loại dầu, nhiệt độ, thời gian tiếp xúc hoặc điều kiện môi trường không phù hợp với vật liệu thảm, có thể xuất hiện:

• Phồng;
• Mềm;
• Cứng;
• Dính;
• Biến dạng;
• Mất tính đàn hồi;
• Suy giảm bề mặt.

Đây không còn là vấn đề “lau dầu”.

Dầu trên bề mặt và suy giảm vật liệu do dầu là hai tình trạng khác nhau.

7. “Chịu dầu” không có nghĩa là có thể bỏ qua nhiễm dầu

Một sản phẩm được mô tả là oil-resistant không nên được hiểu rằng sản phẩm có thể tiếp xúc với mọi loại dầu, ở mọi nồng độ, nhiệt độ và thời gian mà không cần kiểm tra.

Khả năng chịu dầu phụ thuộc vào:

• Loại vật liệu;
• Loại dầu;
• Thành phần hóa chất;
• Nhiệt độ;
• Thời gian tiếp xúc;
• Nồng độ;
• Điều kiện bề mặt.

Vì vậy, nếu khu vực sử dụng thường xuyên có dầu hoặc hóa chất, yêu cầu về tương thích vật liệu nên được xác định ngay từ giai đoạn lựa chọn sản phẩm.

8. Bụi: không phải mọi loại bụi đều giống nhau

“Bụi” là một khái niệm rất rộng.

Trong bảo trì thảm cách điện, tối thiểu nên phân biệt giữa bụi thông thường và bụi có khả năng dẫn điện.

8.1. Bụi thông thường

Có thể bao gồm:

• Bụi nền;
• Bụi xây dựng;
• Đất;
• Cặn không dẫn điện thông thường.

Các ảnh hưởng chủ yếu liên quan đến:

• Độ sạch;
• Độ bám;
• Kiểm tra trực quan;
• Bề mặt chống trượt;
• Tích tụ trong rãnh.

8.2. Bụi có khả năng dẫn điện

Trong nhà máy có thể xuất hiện:

• Hạt kim loại;
• Bụi carbon;
• Cặn công nghệ;
• Hạt mài;
• Mạt kim loại;
• Bụi từ quá trình gia công.

Nhóm này cần được xử lý thận trọng hơn.

Không nên xem mọi loại bụi công nghiệp là tương đương về mặt điện.

9. Vì sao bụi kim loại cần được chú ý?

Hạt kim loại có thể phát sinh từ:

• Mài;
• Cắt;
• Gia công cơ khí;
• Bảo trì;
• Mài mòn thiết bị.

Chúng có thể tích tụ tại:

• Rãnh;
• Hoa văn kim cương;
• Mép thảm;
• Các vùng lõm;
• Khu vực tiếp xúc với nền.

Vì vậy, khi phát hiện bụi kim loại, cần xác định:

• Nguồn phát sinh;
• Mức độ tích tụ;
• Có lẫn hơi ẩm hoặc dầu không;
• Có tồn dư sau vệ sinh không.

Không nên mặc định xử lý bụi kim loại giống như bụi thông thường.

10. Cặn carbon và cặn công nghiệp

Một số môi trường có thể xuất hiện:

• Bụi carbon;
• Muội;
• Cặn carbon hóa;
• Cặn công nghệ.

Nếu thành phần của cặn chưa được xác định, không nên mặc định rằng chúng không dẫn điện.

Trong trường hợp cặn công nghiệp không rõ thành phần, nên áp dụng cách đánh giá thận trọng hơn và xác định:

• Nguồn cặn;
• Thành phần nếu có thể;
• Thời gian tiếp xúc;
• Tình trạng bề mặt;
• Phương pháp vệ sinh;
• Tình trạng vật liệu sau vệ sinh.

11. Chất nhiễm bẩn có khả năng dẫn điện là gì?

Có thể hiểu theo nghĩa thực tế là các chất nhiễm bẩn có khả năng làm thay đổi điều kiện điện trên bề mặt thảm.

Ví dụ:

• Hạt kim loại;
• Cặn carbon;
• Muối;
• Cặn ion;
• Bụi công nghệ có khả năng dẫn điện;
• Hỗn hợp bụi và chất lỏng dẫn điện.

Cần phân biệt:

Nhiễm bẩn dẫn điện trên bề mặt không đồng nghĩa với việc vật liệu thảm đã bị đánh thủng điện.

Tuy nhiên, nó làm thay đổi điều kiện bề mặt và do đó không nên tiếp tục coi thảm là một thảm sạch và khô cho đến khi được xử lý và đánh giá phù hợp.

12. Muối và cặn ion cần được chú ý

Muối hoặc cặn ion có thể xuất hiện từ:

• Môi trường ven biển;
• Nước nhiễm muối;
• Quy trình công nghiệp;
• Hóa chất vệ sinh;
• Nước bẩn;
• Cặn sau quá trình bay hơi.

Khi có thêm hơi ẩm, tình trạng có thể phức tạp hơn so với bụi khô thông thường.

Do đó:

Muối + hơi ẩm

không nên được xử lý đơn giản như:

Bụi khô thông thường.

Cần chú ý đến:

• Làm sạch;
• Loại bỏ cặn;
• Làm khô hoàn toàn;
• Kiểm tra bề mặt;
• Đánh giá tình trạng vật liệu.

13. Nhiễm bẩn hỗn hợp khó đánh giá hơn

Trong môi trường công nghiệp, chất nhiễm bẩn thường không tồn tại riêng lẻ.

Có thể gặp:

• Dầu + bụi;
• Nước + hạt kim loại;
• Muối + hơi ẩm;
• Hóa chất + bụi;
• Dầu + carbon;
• Chất tẩy rửa + cặn công nghiệp.

Khi có nhiều chất cùng tồn tại, việc đánh giá tương thích vật liệu và tình trạng bề mặt trở nên phức tạp hơn.

Nếu không xác định được thành phần của chất nhiễm bẩn, không nên vội kết luận:

“Đã vệ sinh sạch = có thể sử dụng ngay.”

14. Bề mặt thảm ảnh hưởng đến khả năng giữ chất nhiễm bẩn

Thảm cách điện có thể sử dụng nhiều kiểu bề mặt khác nhau:

• Bề mặt tương đối phẳng;
• Bề mặt gân;
• Bề mặt hoa văn kim cương;
• Các cấu trúc chống trượt khác.

Mỗi cấu trúc có đặc điểm khác nhau về:

• Khả năng thoát nước;
• Khả năng giữ bụi;
• Khả năng giữ dầu;
• Khả năng vệ sinh;
• Khả năng quan sát cặn.

Đặc biệt, các rãnh sâu có thể giữ lại:

• Bụi;
• Dầu;
• Hạt kim loại;
• Muối;
• Cặn chất tẩy rửa.

Vì vậy, kiểm tra không nên chỉ quan sát phần đỉnh của hoa văn.

Cần kiểm tra cả:

• Rãnh;
• Vùng lõm;
• Mép;
• Góc;
• Mặt dưới.

15. Khi nào vệ sinh có thể là bước xử lý ban đầu phù hợp?

Nếu chất nhiễm bẩn chủ yếu nằm trên bề mặt và:

• Đã xác định được chất nhiễm bẩn;
• Phương pháp vệ sinh phù hợp với hướng dẫn của nhà sản xuất;
• Cặn đã được loại bỏ;
• Thảm đã khô hoàn toàn;
• Không thấy phồng;
• Không thấy mềm bất thường;
• Không thấy cứng bất thường;
• Không có hiện tượng dính;
• Không có vết nứt;
• Không có hư hỏng rõ ràng;

thì có thể chuyển sang bước đánh giá sau vệ sinh theo quy trình của cơ sở.

Điểm quan trọng là:

Vệ sinh là một bước trong quy trình đánh giá, không phải tự động là bước phê duyệt đưa trở lại sử dụng.

16. Khi nào nên tạm ngừng sử dụng?

Các tình huống sau cần được xem xét thận trọng:

• Không xác định được chất nhiễm bẩn;
• Còn bụi kim loại;
• Còn cặn carbon;
• Còn màng dầu dính;
• Không xác định được hóa chất;
• Không thể làm khô hoàn toàn;
• Tiếp xúc hóa chất kéo dài;
• Xuất hiện phồng;
• Mềm;
• Cứng;
• Dính;
• Nứt;
• Rách;
• Hư hỏng bề mặt;
• Hư hỏng mép;
• Tách lớp;
• Có nghi ngờ về tình trạng điện.

Trong các trường hợp này, có thể cần tạm thời loại thảm khỏi sử dụng thông thường để thực hiện đánh giá kỹ thuật theo quy trình của cơ sở.

17. Những dấu hiệu có thể cho thấy vật liệu bị ảnh hưởng

Sau khi vệ sinh và làm khô, cần đặc biệt chú ý đến các thay đổi bất thường.

Phồng

Kích thước hoặc chiều dày thay đổi bất thường tại một khu vực hoặc trên toàn bộ thảm.

Mềm bất thường

Vật liệu trở nên mềm hơn đáng kể so với trạng thái thông thường.

Cứng bất thường

Vật liệu mất độ linh hoạt vốn có.

Dính

Bề mặt vẫn có cảm giác dính sau khi đã vệ sinh và làm khô.

Nứt

Xuất hiện vết nứt hoặc các vết nứt nhỏ trên bề mặt.

Biến dạng vĩnh viễn

Hình dạng không trở lại trạng thái bình thường.

Tách lớp

Đối với cấu trúc nhiều lớp, các lớp vật liệu có dấu hiệu tách khỏi nhau.

Suy giảm bề mặt

Hoa văn, lớp bề mặt hoặc cấu trúc chống trượt bị hư hỏng đáng kể.

Các dấu hiệu này có ý nghĩa khác với bụi hoặc nước tạm thời trên bề mặt.

18. “Nhìn sạch” không đồng nghĩa với “đã phục hồi điều kiện kỹ thuật”

Đây là một trong những sai lầm phổ biến trong bảo trì.

Sau khi vệ sinh, thảm có thể trông rất sạch nhưng vẫn có thể tồn tại:

• Thay đổi vật liệu;
• Cặn trong rãnh;
• Phồng;
• Dính;
• Ảnh hưởng của hóa chất;
• Hư hỏng bề mặt.

Do đó:

Độ sạch trực quan chỉ là một phần của đánh giá tình trạng.

Đặc biệt cần thận trọng sau:

• Tiếp xúc hóa chất chưa xác định;
• Nhiễm dầu kéo dài;
• Nhiễm bụi dẫn điện;
• Tiếp xúc muối và hơi ẩm;
• Nhiễm bẩn lặp lại nhiều lần.

19. Có cần thử nghiệm điện lại sau khi nhiễm bẩn?

Không nên đưa ra một quy tắc chung rằng:

“Tất cả thảm bị nhiễm bẩn đều phải thử nghiệm lại.”

Nhưng cũng không nên kết luận:

“Chỉ cần vệ sinh là đủ.”

Việc có cần đánh giá hoặc thử nghiệm bổ sung hay không phụ thuộc vào:

• Loại chất nhiễm bẩn;
• Thời gian tiếp xúc;
• Mức độ nhiễm bẩn;
• Tình trạng vật liệu;
• Hướng dẫn nhà sản xuất;
• Tiêu chuẩn áp dụng;
• Lịch sử kiểm tra;
• Quy trình của cơ sở;
• Mức độ chắc chắn về tình trạng điện sau sự cố.

Nếu có nghi ngờ về khả năng đáp ứng yêu cầu điện của thảm, cần chuyển sang quy trình kiểm tra/thử nghiệm phù hợp.

Không nên sử dụng:

• Thử Megger tự phát;
• Phương pháp thử điện tự chế;
• Thử đánh thủng tại hiện trường không được phê duyệt;
• Ngưỡng điện trở tự đặt;

để thay thế cho quy trình thử nghiệm chính thức.

20. Ma trận đánh giá nhiễm bẩn tham khảo

Bảng dưới đây chỉ là khung hỗ trợ bảo trì, không phải bảng tiêu chí chấp nhận chính thức của IEC và không thay thế quy trình của nhà sản xuất hoặc cơ sở.

21. Kiểm tra những gì sau khi vệ sinh?

Sau khi vệ sinh và làm khô hoàn toàn, nên thực hiện kiểm tra có hệ thống.

Bề mặt

Kiểm tra:

• Cặn;
• Dính;
• Đổi màu;
• Nứt;
• Xước;
• Cắt;
• Hư hỏng bề mặt.

Hoa văn và cấu trúc chống trượt

Kiểm tra:

• Hư hỏng gân;
• Cặn trong rãnh;
• Mòn hoa văn;
• Hạt kim loại mắc trong cấu trúc.

Mép thảm

Kiểm tra:

• Rách;
• Cuộn mép;
• Tách lớp;
• Hư hỏng do hóa chất;
• Biến dạng.

Mặt dưới

Kiểm tra:

• Nước;
• Dầu;
• Cặn;
• Nấm mốc nếu có điều kiện hình thành;
• Chất bẩn từ nền.

Tình trạng vật liệu

Kiểm tra:

• Phồng;
• Mềm;
• Cứng;
• Dính;
• Mất độ đàn hồi;
• Biến dạng.

Quy trình nên được hiểu là:

Vệ sinh → Làm khô → Kiểm tra → Quyết định

thay vì:

Vệ sinh → Đưa trở lại sử dụng.

22. Nhiễm bẩn lặp lại có thể cho thấy vấn đề trong lựa chọn sản phẩm

Nếu một khu vực liên tục làm thảm bị:

• Nhiễm dầu;
• Bắn hóa chất;
• Ướt;
• Nhiễm bụi công nghiệp;

thì việc liên tục vệ sinh có thể không giải quyết được nguyên nhân gốc.

Cần xem xét:

• Vật liệu đã lựa chọn có phù hợp không?
• Khu vực lắp đặt có phù hợp không?
• Có vấn đề thoát nước không?
• Có rò rỉ dầu hoặc hóa chất không?
• Tần suất kiểm tra có phù hợp không?
• Có cần loại thảm có khả năng chịu môi trường khác không?

Khi đó, cần đánh giá lại theo chuỗi:

Môi trường làm việc → Yêu cầu vật liệu → Cấu hình thảm → Phương pháp lắp đặt → Bảo trì.

23. Những sai sót thường gặp trong bảo trì

Coi mọi loại bụi là giống nhau

Bụi thông thường không nên được đánh giá giống hạt kim loại hoặc cặn carbon.

Cho rằng nước luôn làm thảm hỏng vĩnh viễn

Nước cần được xử lý và kiểm tra, nhưng không nên tự động kết luận rằng mọi tiếp xúc với nước đều gây hỏng vật liệu.

Cho rằng thảm chịu dầu có thể bỏ qua nhiễm dầu

Khả năng chịu dầu không loại bỏ yêu cầu vệ sinh và kiểm tra.

Chỉ vệ sinh mà không kiểm tra vật liệu

Phồng, mềm, cứng hoặc dính có thể quan trọng hơn việc bề mặt đã sạch.

Dùng một hóa chất vệ sinh cho mọi loại thảm

Chất tẩy rửa phải tương thích với vật liệu và được sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Đưa thảm vào sử dụng khi chưa khô hoàn toàn

Cần hoàn tất quá trình làm khô trước khi đánh giá lại điều kiện sử dụng.

Chỉ kiểm tra phần nổi của hoa văn

Cặn có thể nằm sâu trong rãnh và vùng lõm.

Xem bụi kim loại như bụi thông thường

Cần đánh giá khả năng dẫn điện và nguồn phát sinh.

Chỉ dựa vào hình thức bên ngoài

Một thảm “trông sạch” chưa chắc đã có tình trạng vật liệu bình thường.

Tự thực hiện thử nghiệm điện không được phê duyệt

Không nên dùng phương pháp thử tại hiện trường không được xác nhận để thay thế quy trình thử nghiệm chính thức.

24. Quy trình đánh giá đề nghị khi khách hàng hỏi về thảm bị nhiễm bẩn

Khi đánh giá một trường hợp thực tế, không nên chỉ dựa trên một bức ảnh.

Bước 1 – Xác định chất nhiễm bẩn

Xác định:

• Nước;
• Dầu;
• Bụi;
• Hạt kim loại;
• Carbon;
• Hóa chất;
• Chất chưa xác định.

Bước 2 – Xác định thời gian tiếp xúc

Cần phân biệt:

• Tiếp xúc trong thời gian ngắn;
• Tiếp xúc kéo dài;
• Tiếp xúc lặp lại;
• Ngâm hoặc bão hòa lâu dài.

Bước 3 – Phân biệt cặn bề mặt và thay đổi vật liệu

Kiểm tra xem:

• Chất nhiễm bẩn chỉ nằm trên bề mặt;
• Hay vật liệu đã có dấu hiệu thay đổi.

Bước 4 – Kiểm tra thông số ban đầu của thảm

Bao gồm:

• Loại vật liệu;
• Tiêu chuẩn áp dụng;
• Cấp/đặc tính điện;
• Kết cấu;
• Bề mặt;
• Yêu cầu môi trường;
• Hồ sơ kỹ thuật.

Bước 5 – Xem xét phương pháp vệ sinh

Xác định chất tẩy rửa hoặc phương pháp đã sử dụng có phù hợp với vật liệu hay không.

Bước 6 – Kiểm tra dấu hiệu hư hỏng

Đặc biệt:

• Phồng;
• Mềm;
• Cứng;
• Dính;
• Nứt;
• Rách;
• Biến dạng;
• Tách lớp.

Bước 7 – Đánh giá mức độ chắc chắn về tình trạng điện

Nếu có nghi ngờ, không nên kết luận chỉ dựa trên hình thức.

Bước 8 – Quyết định

Tùy kết quả đánh giá:

Đưa trở lại sử dụng → Đánh giá/thử nghiệm bổ sung → Tạm ngừng sử dụng → Thay thế.

Quyết định cuối cùng phải dựa trên hướng dẫn nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng, bằng chứng kỹ thuật và quy trình an toàn của cơ sở.

25. Câu hỏi thường gặp

Nước có làm thảm cách điện hỏng ngay không?

Không thể kết luận theo cách đơn giản như vậy. Trước tiên cần loại bỏ nước, làm khô hoàn toàn và kiểm tra lại. Nếu nước có lẫn muối, hóa chất, bụi kim loại hoặc chất khác thì cần đánh giá theo loại nhiễm bẩn cụ thể.

Thảm bị dính dầu có phải bỏ ngay không?

Không nhất thiết. Cần phân biệt màng dầu trên bề mặt với suy giảm vật liệu. Nếu xuất hiện phồng, mềm, cứng, dính hoặc biến dạng, cần đánh giá kỹ thuật trước khi tiếp tục sử dụng.

Bụi thông thường có ảnh hưởng đến thảm cách điện không?

Bụi có thể ảnh hưởng đến độ sạch, độ bám và khả năng kiểm tra. Tuy nhiên, bụi kim loại, carbon hoặc bụi công nghiệp có khả năng dẫn điện cần được xử lý thận trọng hơn.

Tại sao bụi kim loại đáng chú ý hơn bụi thông thường?

Hạt kim loại có thể tạo ra tình trạng nhiễm bẩn dẫn điện trên bề mặt, đặc biệt khi kết hợp với nước, dầu hoặc các chất cặn khác.

Nếu vệ sinh xong và thảm trông bình thường thì có thể dùng ngay không?

Không nên chỉ dựa vào hình thức. Cần đảm bảo thảm khô hoàn toàn, kiểm tra bề mặt và vật liệu, sau đó thực hiện quy trình đánh giá của cơ sở trước khi quyết định đưa trở lại sử dụng.

Thảm chịu dầu có cần vệ sinh khi bị dính dầu không?

Có. “Chịu dầu” không có nghĩa là có thể bỏ qua việc quản lý nhiễm dầu. Khả năng tương thích phụ thuộc vào loại vật liệu, loại dầu, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc.

Thảm bị nhiễm bẩn có bắt buộc phải thử nghiệm điện lại không?

Không có một quy tắc duy nhất cho mọi trường hợp. Quyết định cần dựa trên loại chất nhiễm bẩn, thời gian tiếp xúc, tình trạng vật liệu, hướng dẫn nhà sản xuất, tiêu chuẩn và quy trình của cơ sở.

Chất nhiễm bẩn dẫn điện gồm những gì?

Có thể bao gồm hạt kim loại, cặn carbon, muối, cặn ion hoặc một số loại bụi công nghiệp có khả năng làm thay đổi điều kiện điện trên bề mặt.

26. Tóm tắt quy trình bảo trì

Nước, dầu, bụi và chất nhiễm bẩn dẫn điện không nên được xem là một nhóm vấn đề giống nhau.

Chúng có thể ảnh hưởng đến:

• Tình trạng bề mặt;
• Độ bám;
• Khả năng vệ sinh;
• Khả năng quan sát khuyết tật;
• Điều kiện bề mặt;
• Tương thích vật liệu;
• Tình trạng cao su;
• Quyết định đưa trở lại sử dụng.

Nguyên tắc quan trọng nhất là phân biệt:

Nhiễm bẩn bề mặt

với

Suy giảm vật liệu.

Một quy trình thực tế có thể áp dụng là:

Xác định chất nhiễm bẩn → Vệ sinh đúng phương pháp → Làm khô hoàn toàn → Kiểm tra bề mặt và vật liệu → Đánh giá mức độ không chắc chắn → Đánh giá/thử nghiệm kỹ thuật nếu cần → Đưa trở lại sử dụng hoặc loại khỏi sử dụng.

Không nên sử dụng:

“Trông sạch”

làm tiêu chí duy nhất.

Đồng thời, không nên sử dụng:

“Chịu dầu”

làm lý do để bỏ qua nhiễm dầu kéo dài.

Nếu một khu vực thường xuyên có nước, dầu, hóa chất hoặc chất nhiễm bẩn công nghiệp, cần xem xét lại lựa chọn vật liệu, cấu hình thảm, điều kiện lắp đặt và phương án bảo trì ngay từ giai đoạn thiết kế và mua sắm.

Đối với các ứng dụng công nghiệp có môi trường khắc nghiệt, việc lựa chọn thảm nên dựa trên điều kiện thực tế của khu vực lắp đặt và dữ liệu kỹ thuật của sản phẩm, thay vì chỉ dựa trên tên gọi như “oil-resistant”, “chemical-resistant” hoặc “heavy-duty”.

Mọi quyết định đưa thảm trở lại sử dụng phải tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng và quy trình an toàn của cơ sở.