5 lỗi thường gặp khi sử dụng găng tay cách điện và cách phòng tránh

Găng tay cách điện chỉ phát huy tác dụng khi được lựa chọn và sử dụng đúng

Trong công việc điện, găng tay cách điện không nên được xem đơn giản là một loại “găng tay chịu điện”. Đây là thiết bị bảo vệ cá nhân được thiết kế và thử nghiệm cho mục đích bảo vệ người lao động trước nguy cơ điện giật.

IEC 60903:2014 áp dụng cho găng tay và bao tay cách điện dùng để bảo vệ người lao động khỏi điện giật; tiêu chuẩn cũng đề cập đến loại composite gloves có tích hợp khả năng bảo vệ cơ học.

Tại hệ thống tiêu chuẩn ASTM, ASTM D120-22 quy định yêu cầu chế tạo và thử nghiệm đối với găng tay cao su cách điện, gồm sáu cấp Class 00, 0, 1, 2, 3 và 4. Tiêu chuẩn cũng phân biệt Type I và Type II theo khả năng chống ozone.

Điều quan trọng là:

Một đôi găng tay có nhãn “cách điện” không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng trong mọi hệ thống điện.

Cấp điện áp, loại dòng điện, điều kiện môi trường, tình trạng găng, phương pháp làm việc và các PPE bổ sung đều phải được xem xét trong đánh giá rủi ro.

1. Lỗi thứ nhất: Chọn găng chỉ dựa vào điện áp danh định

Đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất.

Một số người chỉ nhìn điện áp của hệ thống, ví dụ 220 V, 380 V, 6 kV, 22 kV hoặc 35 kV, sau đó chọn găng có con số điện áp tương ứng.

Cách tiếp cận này chưa đủ.

Phân loại găng tay cách điện

Trong hệ thống phân loại được sử dụng bởi ASTM D120, găng tay cao su cách điện gồm sáu cấp:

Bảng trên cần được hiểu là giá trị điện áp sử dụng theo hệ thống phân loại tương ứng, không phải “điện áp mà găng chắc chắn chịu được trong mọi tình huống”.

ASTM D120-22 xác định sáu class khác nhau về đặc tính điện và yêu cầu các phép thử điện, cơ học và môi trường tương ứng.

Không nên nhầm ba khái niệm

Khi đọc catalogue hoặc hồ sơ kỹ thuật, cần phân biệt:

• Maximum use voltage: điện áp sử dụng tối đa theo phân loại.
• Proof-test voltage: điện áp thử nghiệm dùng để kiểm tra khả năng đáp ứng yêu cầu.
• Breakdown voltage: mức điện áp liên quan đến hiện tượng đánh thủng trong phép thử.

Ba giá trị này không phải là một.

Vì vậy, không nên nhìn một con số thử nghiệm điện áp rất cao rồi kết luận rằng đó là điện áp làm việc an toàn.

Cần xem xét cả phương pháp làm việc

Ngoài điện áp, doanh nghiệp cần đánh giá:

• AC hay DC.
• Điện áp pha-pha hay pha-đất.
• Công việc có phải làm gần phần mang điện hay không.
• Khoảng cách tiếp cận.
• Môi trường khô hay ẩm.
• Có nguy cơ dầu, hóa chất hoặc ozone hay không.
• Có nguy cơ hồ quang điện hay không.
• Có cần sử dụng găng bảo vệ cơ học bên ngoài hay không.
• Có cần kết hợp với ống tay cách điện, thảm cách điện, sào thao tác hoặc thiết bị khác hay không.

Cách phòng tránh: xây dựng ma trận lựa chọn PPE theo từng nhóm công việc thay vì chỉ dựa vào điện áp danh định của hệ thống.

2. Lỗi thứ hai: Không kiểm tra găng trước mỗi lần sử dụng

Một đôi găng mới và đạt tiêu chuẩn vẫn cần được kiểm tra trước khi đưa vào công việc.

Trong quá trình sử dụng, vật liệu có thể chịu tác động của:

• Ma sát.
• Kéo giãn.
• Nhiệt.
• Ánh sáng và tia UV.
• Ozone.
• Dầu mỡ.
• Hóa chất.
• Vật sắc cạnh.
• Điều kiện bảo quản không phù hợp.

Một số hư hỏng có thể nhìn thấy rõ, nhưng cũng có trường hợp cần quy trình kiểm tra chuyên môn mới có thể xác định tình trạng cách điện.

Những dấu hiệu cần chú ý

Trước khi sử dụng, người lao động cần kiểm tra theo quy trình của đơn vị và hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt đối với:

• Vết rách.
• Lỗ thủng.
• Vết cắt.
• Vết cháy hoặc biến đổi do nhiệt.
• Bề mặt bị dính dầu hoặc hóa chất.
• Hiện tượng lão hóa.
• Biến dạng bất thường.
• Bề mặt bị dính, giòn hoặc suy giảm tính đàn hồi.
• Các dấu hiệu bất thường khác trên thân và cổ găng.

Kiểm tra bằng mắt không thay thế thử nghiệm điện

Đây là điểm rất quan trọng.

Visual inspection ≠ electrical test.

Kiểm tra trực quan giúp phát hiện những dấu hiệu hư hỏng có thể quan sát được, nhưng không thể thay thế chương trình thử nghiệm điện theo tiêu chuẩn và quy trình áp dụng.

ASTM F496-24 quy định phạm vi về chăm sóc, kiểm tra, thử nghiệm và điện áp sử dụng của găng tay và ống tay cách điện trong quá trình sử dụng. Quy trình tại cơ sở thử nghiệm điện được tiêu chuẩn mô tả bao gồm các bước như tiếp nhận, làm sạch, kiểm tra sơ bộ, sửa chữa khi phù hợp, thử nghiệm điện, làm khô, kiểm tra cuối, ghi nhận và đánh dấu.

Cách phòng tránh: biến kiểm tra trước khi sử dụng thành một bước bắt buộc trong quy trình an toàn điện và duy trì hồ sơ thử nghiệm/kiểm định theo yêu cầu áp dụng.

3. Lỗi thứ ba: Bảo quản găng không đúng cách

Găng đạt tiêu chuẩn nhưng được bảo quản sai vẫn có thể bị suy giảm chất lượng.

Một số sai lầm thường gặp:

• Để găng trực tiếp dưới ánh nắng.
• Đặt gần nguồn nhiệt.
• Để cạnh dầu, mỡ hoặc hóa chất không tương thích.
• Để trong môi trường có tác nhân gây lão hóa vật liệu.
• Ép hoặc gấp găng trong thời gian dài.
• Để chung với dụng cụ có cạnh sắc.
• Không vệ sinh sau khi sử dụng.
• Cất găng khi vẫn còn ẩm hoặc bẩn.
• Không phân biệt găng đang sử dụng và găng đã chờ thử nghiệm.

Không nên xem túi đựng găng chỉ là phụ kiện

Trong hệ thống PPE chuyên nghiệp, phương tiện lưu trữ cũng cần được xem xét.

Găng nên được bảo vệ khỏi các tác động có thể làm suy giảm vật liệu và tránh tiếp xúc không cần thiết với các nguồn gây hư hỏng cơ học hoặc hóa học.

ASTM F496-24 cũng đề cập đến các bước làm sạch, làm khô, kiểm tra cuối, ghi nhận, đánh dấu, ghép đôi và đóng gói để lưu trữ hoặc vận chuyển.

Nguyên tắc quản lý kho

Doanh nghiệp nên:

1. Xác định khu vực lưu trữ PPE điện riêng.
2. Tránh nhiệt độ và ánh sáng bất lợi.
3. Tránh tiếp xúc với dầu, hóa chất và vật sắc nhọn.
4. Không để găng bị ép, đè hoặc biến dạng.
5. Quản lý tình trạng thử nghiệm của từng đôi găng.
6. Tách riêng găng đạt yêu cầu và găng đang chờ đánh giá.
7. Tuân thủ hướng dẫn bảo quản của nhà sản xuất.

Cách phòng tránh: xây dựng quy trình “nhận – kiểm tra – sử dụng – vệ sinh – thử nghiệm – lưu kho” thay vì chỉ quản lý găng ở thời điểm cấp phát.

4. Lỗi thứ tư: Dùng găng cách điện như một PPE duy nhất

Găng cách điện rất quan trọng nhưng không phải toàn bộ hệ thống bảo vệ điện.

Đặc biệt, cần phân biệt:

Bảo vệ chống điện giật

Găng cách điện được thiết kế để bảo vệ người lao động trước nguy cơ điện giật trong phạm vi sử dụng phù hợp.

Bảo vệ trước hồ quang điện

Nguy cơ hồ quang điện là một vấn đề riêng.

Không nên mặc định rằng một đôi găng cách điện cũng đồng thời cung cấp toàn bộ mức bảo vệ cần thiết trước hồ quang điện.

ASTM cũng có các tiêu chuẩn riêng cho hệ thống PPE chống hồ quang, ví dụ các tiêu chuẩn liên quan đến quần áo chống cháy/chống hồ quang. Điều này cho thấy việc đánh giá nguy cơ điện giật và nguy cơ hồ quang cần được xem xét trong hệ thống kiểm soát rủi ro, thay vì gộp thành một khái niệm duy nhất.

Có thể cần phối hợp nhiều PPE

Tùy công việc, hệ thống PPE có thể bao gồm:

• Găng tay cách điện.
• Găng bảo vệ cơ học/protector gloves phù hợp.
• Ống tay cách điện.
• Mũ bảo hộ.
• Bảo vệ mắt và mặt.
• Quần áo phù hợp với nguy cơ hồ quang.
• Giày/ủng bảo vệ phù hợp.
• Thảm cách điện.
• Sào thao tác cách điện.
• Thiết bị kiểm tra điện áp.
• Thiết bị tiếp địa và nối đất tạm thời.
• Các biện pháp LOTO và kiểm soát năng lượng khác.

IEC 60903:2014 cũng phân biệt găng tay cách điện thông thường và composite gloves có tích hợp khả năng bảo vệ cơ học.

Cách phòng tránh: xây dựng PPE theo mối nguy và phương pháp làm việc, không xây dựng PPE chỉ theo tên thiết bị.

5. Lỗi thứ năm: Không có chương trình kiểm tra và quản lý vòng đời

Một lỗi nghiêm trọng trong quản lý PPE là chỉ kiểm tra đôi găng khi mua mới hoặc khi thấy hư hỏng rõ ràng.

Găng cách điện cần được quản lý trong toàn bộ vòng đời.

Không có một mốc “6 tháng” áp dụng cho mọi đôi găng

Nội dung nguồn thường gặp trên Internet có thể đưa ra khuyến nghị “thay găng sau 6 tháng”.

Không nên biến con số này thành quy tắc chung cho mọi doanh nghiệp.

Tuổi sử dụng thực tế phụ thuộc vào:

• Loại găng.
• Tiêu chuẩn áp dụng.
• Tần suất sử dụng.
• Điều kiện môi trường.
• Phương thức bảo quản.
• Tình trạng vật liệu.
• Lịch sử kiểm tra.
• Kết quả thử nghiệm.
• Hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Quy trình an toàn của doanh nghiệp.

ASTM F496-24 tập trung riêng vào in-service care, inspection, testing và use voltage, cho thấy quản lý găng trong quá trình sử dụng không chỉ đơn giản là xác định một ngày thay thế cố định.

Doanh nghiệp nên quản lý những thông tin nào?

Có thể xây dựng hồ sơ cho từng đôi hoặc từng nhóm PPE:

Cách quản lý này đặc biệt hữu ích với các doanh nghiệp có số lượng lớn PPE điện tại nhà máy, trạm điện, đội bảo trì hoặc dự án EPC.

6. Sai lầm liên quan đến kích thước: Găng quá rộng hoặc quá chật

Độ vừa tay có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thao tác.

Găng quá rộng có thể:

• Giảm độ chính xác khi thao tác.
• Dễ vướng vào thiết bị.
• Làm giảm cảm giác thao tác.

Găng quá chật có thể:

• Gây khó chịu.
• Hạn chế vận động bàn tay.
• Làm tăng mệt mỏi trong công việc kéo dài.

Tuy nhiên, độ vừa tay không thể thay thế yêu cầu về cấp cách điện.

Quy trình lựa chọn nên theo thứ tự:

Mối nguy → điện áp → tiêu chuẩn → Class → loại găng → kích thước → khả năng thao tác.

Không nên làm ngược lại thành:

Thoải mái → chọn size → rồi mới xem điện áp.

7. Lỗi khi sử dụng găng bảo vệ cơ học bên ngoài

Với các loại găng cách điện cần găng bảo vệ cơ học bên ngoài, cần tuân thủ đúng cấu hình được nhà sản xuất và tiêu chuẩn áp dụng yêu cầu.

Găng bảo vệ cơ học có nhiệm vụ khác với găng cách điện:

Găng cách điện: bảo vệ điện.

Găng bảo vệ cơ học: hỗ trợ bảo vệ lớp găng cách điện trước tác động cơ học.

ASTM hiện có tiêu chuẩn riêng F696-24 cho leather protectors dùng với rubber insulating gloves.

Do đó, không nên dùng tùy tiện một loại găng cơ khí bất kỳ bên ngoài găng cách điện nếu cấu hình đó không phù hợp với sản phẩm và quy trình sử dụng.

8. 5 lỗi cần đưa vào checklist an toàn điện

Đối với đội bảo trì điện, EHS/HSE và quản lý PPE, có thể chuyển nội dung trên thành checklist ngắn:

Checklist này có thể được tích hợp vào:

• Phiếu cấp phát PPE.
• Checklist công việc điện.
• Quy trình LOTO.
• Permit to Work.
• Hồ sơ EHS.
• Hồ sơ kiểm tra PPE.
• Hệ thống quản lý tài sản PPE.

9. Đào tạo người lao động: không chỉ dạy “đeo găng”

Một chương trình đào tạo hiệu quả cần hướng dẫn người lao động hiểu tại sao phải chọn đúng găng và khi nào không được sử dụng găng.

Nội dung đào tạo nên bao gồm:

Nhận biết Class

Người lao động cần hiểu Class 00, 0, 1, 2, 3 và 4 không phải là các size khác nhau mà là các cấp đặc tính điện khác nhau.

Nhận biết tình trạng bất thường

Người sử dụng phải biết cách nhận diện các dấu hiệu cần đưa găng ra khỏi quy trình sử dụng để đánh giá.

Hiểu giới hạn của PPE

Găng cách điện không thay thế:

• Quy trình cô lập năng lượng.
• LOTO.
• Kiểm tra xác nhận tình trạng không còn điện khi quy trình yêu cầu.
• Tiếp địa/nối đất bảo vệ khi áp dụng.
• Khoảng cách an toàn.
• Biện pháp bảo vệ chống hồ quang.
• Các yêu cầu an toàn khác của công việc.

Báo cáo bất thường

Người lao động cần có quyền và trách nhiệm báo cáo khi:

• Găng bị rách.
• Găng bị nhiễm hóa chất.
• Găng bị biến dạng.
• Không xác định được lịch sử thử nghiệm.
• Nhãn/marking không rõ.
• Găng không phù hợp với công việc.

10. IEC 60903 và ASTM D120: hai tiêu chuẩn cần phân biệt

IEC 60903:2014 là tiêu chuẩn quốc tế dành cho găng tay và bao tay cách điện sử dụng trong công việc điện, nhằm bảo vệ người lao động khỏi điện giật. Tiêu chuẩn cũng bao quát composite gloves có tích hợp bảo vệ cơ học.

ASTM D120-22 là tiêu chuẩn kỹ thuật về chế tạo và thử nghiệm găng tay cao su cách điện, gồm Type I/Type II và Class 00–4. Các phép thử bao gồm thử điện AC/DC, độ ẩm, ozone và một số đặc tính cơ học như độ bền kéo, xé và đâm thủng.

Hai hệ tiêu chuẩn có thể cùng xuất hiện trong hồ sơ sản phẩm, nhưng không nên mặc định rằng mọi yêu cầu của IEC và ASTM là hoàn toàn giống nhau hoặc có thể thay thế lẫn nhau.

Khi mua PPE cho nhà máy hoặc dự án EPC, cần kiểm tra chính xác:

• Tiêu chuẩn mà sản phẩm công bố phù hợp.
• Class.
• Điện áp sử dụng.
• Type nếu tiêu chuẩn có phân loại.
• Điều kiện sử dụng.
• Chứng nhận/hồ sơ thử nghiệm.
• Hướng dẫn bảo quản.
• Yêu cầu thử nghiệm trong quá trình sử dụng.

FAQ – Câu hỏi thường gặp về găng tay cách điện

Găng tay cách điện có phải dùng cho mọi công việc điện?

Không. Việc sử dụng phải dựa trên đánh giá rủi ro, phương pháp làm việc, cấp điện áp, tiêu chuẩn áp dụng và hướng dẫn PPE của doanh nghiệp.

Găng Class 0 có dùng cho hệ thống 380/400 V không?

Class 0 thuộc nhóm cấp điện áp sử dụng cao hơn mức này trong hệ thống phân loại ASTM, nhưng việc lựa chọn thực tế vẫn phải căn cứ vào công việc cụ thể, tiêu chuẩn áp dụng và quy trình an toàn của đơn vị.

Có thể dùng găng cơ khí thay cho găng bảo vệ bên ngoài găng cách điện không?

Không nên mặc định. Nếu cấu hình công việc yêu cầu protector gloves, phải sử dụng loại phù hợp với găng cách điện và hướng dẫn của nhà sản xuất/tiêu chuẩn áp dụng.

Có thể chỉ nhìn bằng mắt để xác định găng còn an toàn không?

Không. Kiểm tra trực quan là một phần của quy trình kiểm tra, nhưng không thay thế các yêu cầu thử nghiệm điện và quản lý PPE theo tiêu chuẩn áp dụng.

Bao lâu phải thay găng cách điện?

Không nên áp dụng một mốc thời gian cố định cho mọi loại găng. Cần căn cứ vào tình trạng thực tế, lịch sử sử dụng, kết quả kiểm tra/thử nghiệm, hướng dẫn nhà sản xuất và quy trình áp dụng. ASTM F496-24 quy định riêng về chăm sóc, kiểm tra và thử nghiệm trong quá trình sử dụng.

Găng cách điện có bảo vệ khỏi hồ quang điện không?

Không nên mặc định như vậy. Bảo vệ chống điện giật và bảo vệ trước hồ quang điện là các yêu cầu cần đánh giá riêng trong hệ thống PPE.

Găng cao su thông thường có thể dùng làm găng cách điện không?

Không. Chỉ sử dụng sản phẩm được thiết kế, thử nghiệm và ghi nhãn phù hợp cho mục đích bảo vệ điện theo tiêu chuẩn áp dụng.

Kết luận

Năm lỗi thường gặp khi sử dụng găng tay cách điện có thể tóm tắt thành:

1. Chọn găng chỉ dựa vào điện áp danh định.
2. Không kiểm tra găng trước khi sử dụng.
3. Bảo quản găng không đúng điều kiện.
4. Xem găng cách điện là PPE duy nhất cho mọi nguy cơ điện.
5. Không quản lý việc kiểm tra, thử nghiệm và vòng đời PPE.

Đối với môi trường nhà máy, trạm điện, công trường và đội bảo trì, găng tay cách điện nên được quản lý như một hệ thống PPE có kiểm soát, từ lựa chọn Class, mua sắm, tiếp nhận, cấp phát, kiểm tra trước sử dụng, vệ sinh, lưu kho đến thử nghiệm và loại bỏ.

IEC 60903:2014 xác định phạm vi kỹ thuật đối với găng tay cách điện bảo vệ người lao động khỏi điện giật, trong khi ASTM D120-22 quy định yêu cầu chế tạo và thử nghiệm đối với găng tay cao su cách điện. ASTM F496-24 bổ sung khía cạnh quan trọng về chăm sóc, kiểm tra và thử nghiệm trong quá trình sử dụng.

Thông điệp quan trọng nhất:
Không chỉ chọn đúng găng – phải kiểm soát đúng toàn bộ vòng đời của găng.

Nguồn tiêu chuẩn tham chiếu

• IEC 60903:2014 – Live working - Electrical insulating gloves
• ASTM D120-22 – Standard Specification for Rubber Insulating Gloves
• ASTM F496-24 – In-Service Care of Insulating Gloves and Sleeves