16 QUY TẮC ỨNG XỬ NƠI CÔNG SỞ

Nghệ thuật giữ vị thế, xây dựng uy tín và đi đường dài

Công sở là một hệ thống đặc biệt.

Ở đó, năng lực rất quan trọng nhưng chưa bao giờ là yếu tố duy nhất quyết định sự nghiệp.

Bạn có thể rất giỏi nhưng vẫn thất bại nếu không biết giao tiếp.

Bạn có thể làm việc rất chăm chỉ nhưng vẫn khó tiến xa nếu không biết thiết lập ranh giới.

Bạn có thể tạo ra rất nhiều giá trị nhưng vẫn gặp trở ngại nếu không hiểu cấu trúc quyền lực, tâm lý con người và mạng lưới quan hệ trong tổ chức.

Bởi vì trong một tập thể, con người không chỉ đánh giá bạn qua câu hỏi:

“Bạn giỏi đến đâu?”

Họ còn đánh giá:

“Bạn có đáng tin không?”

“Bạn có biết vị trí của mình không?”

“Bạn có biết giữ lời không?”

“Bạn có biết giữ thể diện cho người khác không?”

“Bạn có biết bảo vệ lợi ích của chính mình không?”

“Khi có quyền lực trong tay, bạn sẽ đối xử với người khác như thế nào?”

Đó chính là nghệ thuật ứng xử nơi công sở.

Nó không dạy bạn trở thành người khôn lỏi.

Nó dạy bạn hiểu rằng:

Năng lực giúp bạn bước vào cuộc chơi. Uy tín giúp bạn tồn tại. Quan hệ giúp bạn đi xa. Và bản lĩnh giúp bạn không đánh mất mình trên đường đi.

QUY TẮC 1

Giỏi đến đâu cũng phải biết giữ đúng vị trí

Một trong những sai lầm nguy hiểm nhất của người có năng lực là:

quá nóng lòng chứng minh mình giỏi.

Bạn giải quyết được vấn đề.

Bạn có chuyên môn.

Bạn có sáng kiến.

Bạn có kết quả.

Nhưng nếu cách thể hiện khiến lãnh đạo hoặc đồng nghiệp cảm thấy bạn đang cố chứng minh:

“Tôi giỏi hơn anh.”

thì năng lực vốn là lợi thế có thể biến thành áp lực.

Điều này không có nghĩa là phải giả vờ kém.

Cũng không có nghĩa là phải thu nhỏ bản thân để làm vừa lòng cấp trên.

Nó có nghĩa là:

biết phân biệt giữa năng lực và vị trí.

Bạn có thể rất giỏi chuyên môn nhưng vẫn cần tôn trọng người có trách nhiệm ra quyết định.

Bạn có thể nhìn thấy vấn đề mà cấp trên chưa thấy, nhưng cách đưa vấn đề ra cũng quan trọng không kém nội dung.

Người trưởng thành về quyền lực hiểu rằng:

Không phải lúc nào đúng cũng cần nói theo cách khiến người khác cảm thấy mình sai.

Hãy để năng lực tạo ra giá trị thay vì biến năng lực thành cuộc cạnh tranh quyền lực.

QUY TẮC 2

Khi được khen trước đám đông, càng phải biết giữ sự điềm tĩnh

Được lãnh đạo khen là một tín hiệu tốt.

Nhưng phản ứng của bạn sau lời khen cũng là một thông điệp.

Nếu quá phấn khích, quá thể hiện hoặc tranh thủ nâng mình lên trước tập thể, người khác có thể cảm thấy bạn đang tận dụng sự công nhận đó để tạo vị thế.

Một phản ứng trưởng thành hơn là:

“Cảm ơn anh/chị. Tôi may mắn có sự hỗ trợ của mọi người nên mới có kết quả này.”

Một câu nói đơn giản nhưng làm được hai việc:

nhận sự ghi nhận nhưng không chiếm toàn bộ công lao.

Người có bản lĩnh không cần biến mọi lời khen thành sân khấu của mình.

Bởi vì:

Người thực sự có vị thế không cần chứng minh vị thế trong từng khoảnh khắc.

QUY TẮC 3

Bị trách mắng, đừng biến đồng nghiệp thành nơi xả cảm xúc

Khi bị lãnh đạo phê bình, cảm xúc đầu tiên thường là:

• tức giận;
• ấm ức;
• xấu hổ;
• muốn tìm người đồng cảm.

Và thế là câu chuyện bắt đầu:

“Sếp hôm nay lại…”

“Tôi chẳng làm gì sai…”

“Anh ấy lúc nào cũng…”

Nhưng công sở là một hệ thống thông tin.

Điều bạn nói riêng với một người hôm nay đôi khi có thể trở thành câu chuyện của rất nhiều người ngày mai.

Vì vậy:

Không phải chuyện gì bạn cảm thấy cũng cần nói ra ngay.

Trước khi chia sẻ, hãy tự hỏi:

“Tôi đang tìm giải pháp hay chỉ đang tìm người đứng về phía mình?”

Nếu cần phản hồi, hãy chọn đúng người, đúng thời điểm và đúng mục đích.

Đừng biến một phút nóng giận thành một vấn đề kéo dài nhiều tháng.

QUY TẮC 4

Khi năng lực nổi bật, quan hệ sẽ tự tìm đến

Một điều thú vị xảy ra khi năng lực của bạn ngày càng được công nhận:

người khác bắt đầu chủ động tìm đến bạn.

Họ muốn:

• làm quen;
• hợp tác;
• hỏi ý kiến;
• nhờ hỗ trợ;
• chia sẻ thông tin;
• xây dựng quan hệ.

Đây là lúc cần tỉnh táo.

Đừng nghĩ:

“Bây giờ mọi người mới cần mình.”

Hãy nghĩ:

“Đây là lúc mạng lưới quan hệ của mình bắt đầu mở rộng.”

Quan hệ tốt không chỉ giúp bạn nhận được cơ hội.

Nó còn giúp bạn hiểu tổ chức tốt hơn, nhìn vấn đề từ nhiều góc độ hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn.

Nhưng hãy nhớ:

Quan hệ không thay thế năng lực.

Nó khuếch đại năng lực.

QUY TẮC 5

Biết lúc nào nên dành sự chú ý cho công việc

Trong môi trường chuyên nghiệp, sự tập trung cũng là một loại tài sản.

Những cuộc điện thoại cá nhân không khẩn cấp, tin nhắn liên tục hoặc việc riêng chen vào thời điểm quan trọng có thể tạo ra tín hiệu rằng bạn chưa thực sự tập trung vào công việc.

Đặc biệt trong những cuộc họp, trao đổi quan trọng hoặc khi làm việc trực tiếp với lãnh đạo:

hãy ưu tiên hiện diện trọn vẹn.

Không phải vì cuộc gọi của gia đình không quan trọng.

Mà vì:

Mỗi hoàn cảnh đều có một mức độ ưu tiên khác nhau.

Người chuyên nghiệp không phải người bỏ mặc cuộc sống cá nhân.

Họ là người biết quản trị sự chú ý.

QUY TẮC 6

Khi thăng chức, đừng quên những người từng giúp mình

Một chức vụ mới có thể thay đổi vị trí của bạn.

Nhưng đừng để nó thay đổi cách bạn nhìn những người đã đồng hành cùng mình.

Một bữa cơm nhỏ.

Một lời cảm ơn.

Một tin nhắn ghi nhận.

Một câu:

“Trước đây nếu không có anh/chị hỗ trợ, tôi khó có được ngày hôm nay.”

Đôi khi giá trị không nằm ở chi phí của bữa ăn.

Nó nằm ở ký ức về cách bạn đối xử với người khác khi vị thế của bạn thay đổi.

Bởi vì:

Con người thường nhớ rất lâu cách bạn đối xử với họ khi bạn bắt đầu có quyền lực.

QUY TẮC 7

Bất đồng với lãnh đạo: nói thẳng nhưng nói đúng nơi

Có ý kiến khác với lãnh đạo không phải là vấn đề.

Cách bạn thể hiện sự bất đồng mới là vấn đề.

Nếu vấn đề cần trao đổi riêng, hãy trao đổi riêng.

Đừng biến một cuộc họp thành nơi chứng minh:

“Tôi đúng, sếp sai.”

Một cách tiếp cận tốt hơn:

“Em có một góc nhìn khác. Em xin phép trao đổi riêng để trình bày rõ hơn.”

Sau đó đưa ra:

Dữ kiện → phân tích → rủi ro → phương án đề xuất.

Không công kích con người.

Không làm mất thể diện.

Không biến bất đồng chuyên môn thành đối đầu cá nhân.

Nguyên tắc:

Có thể phản biện quyết định, nhưng không cần hạ thấp người ra quyết định.

QUY TẮC 8

Khi ai đó nói “chắc chắn kiếm được tiền”, hãy đặt câu hỏi: tiền của ai?

Đây là một nguyên tắc đặc biệt quan trọng trong kinh doanh.

Một cơ hội được mô tả là:

“Chắc chắn thắng.”

“Không thể lỗ.”

“Ai tham gia cũng kiếm được.”

thì càng cần thận trọng.

Hãy hỏi:

Ai là người kiếm tiền?

Ai là người chịu rủi ro?

Ai kiểm soát dòng tiền?

Ai sở hữu tài sản?

Nếu thất bại thì ai chịu thiệt?

Người giới thiệu kiếm tiền bằng cách nào?

Bởi vì đôi khi:

“cơ hội kiếm tiền của bạn” chính là “cơ hội kiếm tiền từ bạn” của người khác.

Đừng chỉ nhìn lợi nhuận dự kiến.

Hãy nhìn cấu trúc lợi ích.

QUY TẮC 9

Không phải thông tin nào bạn biết cũng là thông tin bạn nên nói

Trong mọi tổ chức đều tồn tại những thông tin:

• công khai;
• nội bộ;
• nhạy cảm;
• riêng tư;
• chiến lược.

Một người hỏi bạn:

“Sếp đang tính gì vậy?”

“Phòng kia sắp bị thay đổi à?”

“Anh biết chuyện này không?”

Không phải câu hỏi nào cũng cần câu trả lời.

Đôi khi câu trả lời tốt nhất là:

“Mình không rõ.”

Hoặc:

“Chuyện này mình không tiện chia sẻ.”

Đây không phải là lạnh lùng.

Đó là kỷ luật thông tin.

Một người được tin tưởng trong tổ chức không phải vì họ biết nhiều nhất.

Mà vì:

Người khác biết rằng thông tin họ chia sẻ sẽ không bị biến thành câu chuyện cho người thứ ba.

QUY TẮC 10

Đừng biến lợi thế cá nhân thành sự phụ thuộc của tổ chức

Nếu chỉ mình bạn biết một kỹ năng quan trọng, bạn đang có lợi thế.

Nhưng có hai cách sử dụng lợi thế đó.

Cách thứ nhất:

Giữ bí mật.

Không đào tạo ai.

Không chia sẻ.

Để tổ chức phụ thuộc vào mình.

Cách thứ hai:

Đào tạo người khác nhưng nâng cấp chính mình lên một tầng năng lực cao hơn.

Cách thứ hai bền vững hơn.

Bởi vì:

Nếu giá trị của bạn chỉ nằm ở một kỹ năng mà người khác có thể học được, sớm muộn gì lợi thế đó cũng mất.

Hãy chuyển từ:

“Chỉ mình tôi làm được.”

sang:

“Tôi là người hiểu vấn đề sâu nhất và có khả năng xây dựng cả hệ thống.”

Đó mới là năng lực khó thay thế.

QUY TẮC 11

Quan hệ tốt không thay thế năng lực, nhưng khiến công việc bớt khó khăn

Một ly nước.

Một bữa ăn.

Một lời hỏi thăm.

Một lời cảm ơn.

Một sự hỗ trợ đúng lúc.

Những thứ tưởng như rất nhỏ đôi khi lại tạo ra vốn xã hội rất lớn.

Nhưng cần hiểu đúng:

Quan hệ không phải công cụ để mua chuộc người khác.

Quan hệ là kết quả của sự tử tế, tin tưởng và tương hỗ được tích lũy theo thời gian.

Một người sẵn sàng hỗ trợ bạn hôm nay có thể trở thành người đồng hành với bạn trong một dự án lớn ngày mai.

Công thức đơn giản:

Năng lực tạo giá trị.

Uy tín tạo niềm tin.

Quan hệ tạo đòn bẩy.

Ba thứ này bổ trợ cho nhau.

QUY TẮC 12

Muốn làm việc lớn, phải biết mượn lực

Không ai xây dựng sự nghiệp lớn chỉ bằng sức của một người.

Người khôn biết:

mượn lực.

Mượn:

• năng lực của người khác;
• vốn của người khác;
• mạng lưới của người khác;
• công nghệ;
• thương hiệu;
• hệ thống;
• thời gian;
• kinh nghiệm;
• cơ hội thị trường.

Đây không phải là lợi dụng người khác.

Đó là khả năng kết hợp nguồn lực.

Một người có 10 đơn vị năng lực cá nhân có thể chỉ tạo ra 10 đơn vị kết quả.

Nhưng nếu biết kết nối:

10 năng lực cá nhân × 10 nguồn lực bên ngoài

thì quy mô tạo ra có thể hoàn toàn khác.

Vì vậy:

Người bình thường cố gắng làm nhiều hơn. Người có tư duy chiến lược tìm cách tạo ra đòn bẩy lớn hơn.

QUY TẮC 13

Quyền lợi chính đáng phải biết bảo vệ

Hiền lành là một phẩm chất.

Nhưng dễ bị lợi dụng không phải là phẩm chất.

Nếu công việc của bạn tạo ra giá trị, bạn có quyền:

• được ghi nhận;
• được trả công phù hợp;
• được tôn trọng;
• được phân công hợp lý;
• được bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Đừng nhường mọi thứ chỉ vì sợ người khác không vui.

Bởi vì nếu bạn liên tục nói:

“Không sao.”

“Để tôi làm.”

“Tôi chịu được.”

thì người khác có thể dần xem sự hy sinh của bạn là điều hiển nhiên.

Hãy nhớ:

Biết nhường là trưởng thành. Biết giữ ranh giới cũng là trưởng thành.

QUY TẮC 14

Trong hợp tác, biết nhường một phần lợi ích để đổi lấy lợi ích lớn hơn

Không phải mọi cuộc đàm phán đều cần giành phần hơn.

Đôi khi giữ lại 100% lợi ích hôm nay khiến bạn mất 0% cơ hội ngày mai.

Ngược lại, nhường một phần hợp lý có thể tạo ra:

• quan hệ;
• niềm tin;
• cơ hội;
• thị trường;
• đối tác;
• thông tin;
• khả năng hợp tác lâu dài.

Nhưng “nhường” không đồng nghĩa với chịu thiệt vô nguyên tắc.

Hãy tìm điểm cân bằng giữa lợi ích hiện tại và giá trị tương lai.

Tư duy ngắn hạn:

“Tôi phải lấy được bao nhiêu?”

Tư duy dài hạn:

“Cấu trúc hợp tác này có thể tạo ra bao nhiêu giá trị cho cả hai bên trong 3–5 năm tới?”

Đó là sự khác biệt giữa người chỉ biết giao dịch và người biết xây dựng quan hệ kinh doanh.

QUY TẮC 15

Ở cạnh người có quyền lực, hãy khiêm tốn nhưng không tự hạ thấp mình

Khi đứng cạnh một người có chức vụ cao hơn, đừng biến cuộc trò chuyện thành cuộc thi xem ai nổi bật hơn.

Không cần:

• khoe thành tích;
• tranh lời;
• chứng minh mình hiểu biết hơn;
• liên tục thể hiện.

Nhưng khiêm tốn cũng không có nghĩa là:

mất chính kiến.

Bạn vẫn có thể nói:

“Tôi có một góc nhìn khác.”

“Dữ liệu hiện tại cho thấy một khả năng khác.”

“Tôi nghĩ phương án này có một rủi ro cần cân nhắc.”

Khiêm tốn thực sự là:

biết giá trị của mình nhưng không cần liên tục chứng minh nó.

QUY TẮC 16

Đừng biến sự nhiệt tình thành cái bẫy trách nhiệm

Đồng nghiệp nhờ:

“Làm giúp mình một chút nhé.”

Một lần không sao.

Hai lần không sao.

Nhưng nếu lần nào cũng nhận:

việc tạm thời sẽ trở thành trách nhiệm mặc định.

Và một ngày bạn phát hiện ra:

“Tại sao việc này lại thành việc của mình?”

Đó là bởi vì bạn đã không đặt ranh giới ngay từ đầu.

Hãy phân biệt:

Giúp đỡ và nhận trách nhiệm.

Bạn có thể hỗ trợ mà không nhất thiết phải sở hữu công việc đó.

Có thể nói:

“Mình có thể hỗ trợ phần này, nhưng phần chính vẫn cần bạn phụ trách.”

Đây là cách vừa giữ quan hệ vừa bảo vệ phạm vi công việc.

17. NGUYÊN TẮC TỔNG KẾT

Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau

Ông cha ta đã để lại một bài học rất sâu:

“Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.”

Nhưng “lựa lời” không có nghĩa là xu nịnh.

Cũng không có nghĩa là luôn nói điều người khác muốn nghe.

Nó có nghĩa là:

biết điều gì nên nói, nói với ai, nói lúc nào và nói như thế nào.

Một câu nói đúng nhưng sai thời điểm có thể gây ra xung đột.

Một lời góp ý đúng nhưng sai cách có thể khiến người nghe phòng thủ.

Một sự thật cần thiết nhưng nói thiếu tinh tế có thể làm tổn thương quan hệ.

Ngược lại, một người biết:

tiến khi cần tiến,

lùi khi cần lùi,

nói khi cần nói,

im lặng khi cần im lặng,

giữ mình nhưng không ích kỷ,

bảo vệ quyền lợi nhưng không chèn ép người khác,

khiêm tốn nhưng không tự hạ thấp,

mạnh mẽ nhưng không kiêu ngạo,

đó mới là người có bản lĩnh đi đường dài.

CÔNG SỞ KHÔNG CHỈ LÀ NƠI KIẾM SỐNG

Công sở là một trường học đặc biệt.

Ở đó, bạn học:

cách làm việc.

Nhưng quan trọng hơn, bạn học:

cách làm người.

Bạn học cách đối diện với quyền lực.

Học cách hợp tác với người khác.

Học cách bảo vệ lợi ích.

Học cách xử lý bất đồng.

Học cách nhận lời khen mà không kiêu ngạo.

Học cách nhận phê bình mà không sụp đổ.

Học cách thành công mà không quên người từng giúp mình.

Và học cách có quyền lực mà không trở thành người lạm dụng quyền lực.

16 QUY TẮC — 6 NĂNG LỰC CỦA NGƯỜI ĐI ĐƯỜNG DÀI

Nếu cô đọng 16 quy tắc trên thành một hệ thống, có thể chia thành 6 năng lực:

1. BIẾT VỊ TRÍ

Hiểu cấu trúc quyền lực và biết cách ứng xử với cấp trên.

2. BIẾT GIỮ MÌNH

Kiểm soát cảm xúc, thông tin, lời nói và hình ảnh cá nhân.

3. BIẾT GIỮ RANH GIỚI

Bảo vệ thời gian, quyền lợi, trách nhiệm và giá trị của mình.

4. BIẾT ĐỌC NGƯỜI

Nhìn hành vi, động cơ và cấu trúc lợi ích thay vì chỉ nghe lời nói.

5. BIẾT XÂY QUAN HỆ

Tạo uy tín, trao giá trị và xây dựng mạng lưới hợp tác lâu dài.

6. BIẾT MƯỢN LỰC

Kết nối con người, nguồn lực, thời điểm và hệ thống để tạo đòn bẩy.

KẾT LUẬN

Có người mất nhiều năm để học cách làm việc giỏi.

Nhưng có thể mất cả đời để học cách:

làm việc với con người.

Năng lực đưa bạn đến một vị trí.

Nhưng cách bạn ứng xử quyết định liệu bạn có thể ở lại, phát triển và đi xa từ vị trí đó hay không.

Đừng trở thành người:

• quá khôn để mất niềm tin;
• quá thẳng để mất quan hệ;
• quá mềm để mất quyền lợi;
• quá kiêu để mất đồng minh;
• quá kín để mất cơ hội;
• quá phụ thuộc để mất tự do;
• quá độc lập để không biết hợp tác.

Hãy trở thành người:

có năng lực nhưng biết khiêm tốn,

có chính kiến nhưng biết tôn trọng,

có quan hệ nhưng không dựa dẫm,

biết cho đi nhưng không để bị lợi dụng,

biết nhường nhưng không đánh mất quyền lợi,

biết tiến nhưng cũng biết lùi,

biết nói nhưng cũng biết im lặng.

Bởi cuối cùng:

Cái khôn của người đi đường dài không phải là luôn thắng người khác.

Mà là biết cách để sau mỗi cuộc gặp, mỗi cuộc hợp tác và mỗi lần va chạm, mình vẫn giữ được giá trị, giữ được uy tín, giữ được quan hệ và giữ được chính mình.

Đó mới là nghệ thuật ứng xử nơi công sở.